Aanslag op kopten raakt gevoelige snaar

Als één zaak in het buitenland de Duitsers de laatste weken heeft bezighouden en emotioneel heeft geraakt, dan was het wel de dodelijke aanslag op een twintigtal koptische christenen in de Egyptische havenstad Alexandrië. De geweldsactie wordt toegeschreven aan moslimfundamentalisten.

Het heeft de blik van Duitsland zowel naar buiten als naar binnen gericht op een gevoelig gebied: het geloof. Zelfs in de doorgaans diplomatiek geformuleerde officiële reacties was iets te bespeuren wat leek op de vrees voor een geloofsstrijd. Niet alleen in Alexandrië, maar ook, in pakweg Aken.

Bondskanselier Merkel liet weten „ontdaan” te zijn. Diverse media vroegen zich af of Duitsland zich wel genoeg bekommert om het lot van christenen in de wereld, in het bijzonder in islamitische landen. Waarop een ontkennend antwoord volgde. Een krant becommentarieerde: „Stel je de collectieve woedeaanval in de islamitische wereldgemeenschap voor als hier in Duitsland 23 moslims door neonazi’s waren vermoord. De boycots, de doodsvonnissen die per fatwa zouden zijn uitgesproken, de terreur die zou volgen.”

Minutieus hebben Duitse media alle details over de koptisch-orthodoxe kerk in kaart gebracht, met een fascinatie die grote betrokkenheid doet vermoeden. Dagenlang waren de kopten onderwerp van gesprek in talkshows en op weblogs.

En nog steeds.

Het kan haast niet anders of de aanslag heeft het door en door christelijke Duitsland met zichzelf geconfronteerd; met zijn christelijke waarden en z’n worsteling met „medeburgers die een achtergrond van immigratie hebben”, zoals allochtonen, meestal moslims, in Duitsland omfloerst worden genoemd.

Hoewel ook de Duitse kerken langzaam leeglopen, is het christendom een van de weinige zaken die nog houvast geven aan de historisch omstreden en verbrokkelde Duitse identiteit.

Zo bezien heeft een indringende buitenlandse gebeurtenis tot uitvoerige binnenlandse contemplatie geleid, waarbij het sluimerende Duitse integratiedebat ook weer oplaaide.

Uit vrees voor aanslagen door moslimextremisten kregen de koptische christenen in Duitsland, net als elders, de afgelopen weken beveiliging bij hun kerken. De koptische gemeenschap telt ongeveer zesduizend zielen en zetelt voornamelijk in Frankfurt, München en Bitburg.

Het zegt iets over de christelijke solidariteit in Duitsland dat in veel kerken sinds enkele zondagen voor de kopten en hun lot wordt gebeden. Waarbij het opvalt dat de respons in het oosten van Duitsland geringer is dan in de overige delen van het land. In de voormalige DDR is de secularisering groter. En het aantal kopten is er vermoedelijk te verwaarlozen. De reacties op de aanslag in Alexandrië zijn in essentie West-Duits. Ook hier geldt het woord van de Duits-Turkse schrijver Zafer Senocak, die van mening is dat de Duitsers door hun gespleten geschiedenis geen homogene ‘herinneringsgemeenschap’ hebben. Wat niets zegt over de vrees voor moslims onder autochtone Duitsers. Die is in het oosten, waar aanzienlijk minder islamieten wonen, groter dan in het westen.

De aanslag in Alexandrië is in Duitsland hard aangekomen, misschien wel harder dan elders. En zoals het gaat in dit land: de verwerking ervan zal nog wel even duren.

Joost van der Vaart