Sancties tegen Milosevic? Hoe moet het dan met Zorreguieta?

Diplomatenpost

Nederland wilde in 2000 een visumverbod tegen de kliek rond Slobodan Milosevic. Maar een inreisverbod voor hun familie lag gevoelig: ook Máxima was kind van een omstreden vader.

De relatie van kroonprins Willem-Alexander met zijn latere vrouw Máxima Zorreguieta lag in de zomer van 2000 zo gevoelig, dat deze zelfs het Nederlandse beleid ten opzichte van Servië beïnvloedde.

De kwestie zadelde Nederland op met een diplomatiek dilemma, berichtten Amerikaanse attachés destijds in een ambtsbericht aan Washington.

Het gaat over de periode waarin er in Nederland de nodige ophef was ontstaan over de mogelijkheid van een koninklijk huwelijk met een bruid met een controversiële vader.

Den Haag voelde wel voor strenge sancties tegen het omstreden regime van de toenmalige Joegoslavische president Slobodan Milosevic, die werd gezien als de aanstichter van de Balkanoorlogen in de jaren negentig. Maar er bestond huiver om akkoord te gaan met een inreisverbod voor familieleden van de mensen rond Milosevic. Want als personen indirect verantwoordelijk gesteld worden voor daden van hun familieleden, zou dat een complicerende factor kunnen worden voor de aanstaande verloving van Willem-Alexander met Máxima, dochter van een minister in Argentinië ten tijde van de militaire junta.

Jorge Zorreguieta was eind jaren zeventig lid van de Argentijnse regering van de dictator Jorge Videla. Diens bewind liet duizenden Argentijnen vermoorden en ‘verdwijnen’. In een vertrouwelijk ambtsbericht dat de Amerikaanse ambassade in Den Haag naar Washington stuurde en waarin deze krant inzage heeft gekregen, wordt een parallel getrokken tussen de positie van Máxima en die van familieleden van de politieke kring rond Milosevic.

Het telegram werd verzonden op 15 juni 2000, amper vier maanden voor het regime van Milosevic ten val kwam. Hij was een jaar eerder al aangeklaagd door het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag voor misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden in Kosovo. De Europese Unie had Milosevic, zijn naaste familie, alle Servische ministers en hoge ambtenaren en andere handlangers een inreisverbod opgelegd.

Nederland was fervent voorstander van internationale sancties tegen Belgrado. Volgens de Amerikanen beschouwde Nederland het visumverbod als „een politiek beschaafd middel om Milosevic en zijn regering onder druk te zetten” en pleitten Nederlandse vertegenwoordigers voor nauwere samenwerking op dit gebied tussen EU-landen onderling, en met de Verenigde Staten. Nederland beloofde de lijst van omstreden personen die de Amerikanen hadden aangeleverd voor te leggen aan andere EU-lidstaten. Maar Nederlandse ambtenaren waarschuwden de VS tegelijkertijd dat binnen de EU weinig consensus bestond over het opleggen van een inreisverbod voor familieleden van de top rond Milosevic.

Nederland twijfelde zelf ook. Een ambtenaar van Buitenlandse Zaken wees volgens de Amerikanen op „het dilemma dat druk op familie van vriendjes van Milosevic zou opleveren voor de Nederlandse regering”. Immers: „de huidige coalitie probeert stilletjes publieke overeenstemming te creëren over de geschiktheid van de aanstaande verloofde van kroonprins Willem-Alexander, Maxima Zorreguieta, wier vader Landbouwminister was tijdens het beruchte Argentijnse regime van generaal Videla”. De Nederlanders erkennen, aldus de Amerikanen, dat parallellen niet exact overeenkomen, „maar ze willen evengoed de schijn vermijden met twee maten te meten”.

De voorzichtigheid van de Nederlandse ambtenaren bleek niet onterecht. Vanaf het moment dat de naam Zorreguieta in Nederland begon rond te zingen, stak er een storm van protest op. Bij de officiële bekendmaking van haar verloving met kroonprins Willem-Alexander, op 30 maart 2001, voelde Máxima zich genoodzaakt spijt uit te spreken over de rol van haar vader tijdens het Videla-regime.

Kort daarop verleende de Staten-Generaal goedkeuring aan het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima. Het staat Jorge Zorreguieta vrij naar Nederland reizen. Maar de regering wist het koninklijk paar ervan te overtuigen dat hij op het huwelijk van zijn dochter niet welkom was.

Elf dagen na de toestemming voor het koninklijk huwelijk kreeg Mira Markovic, de vrouw van Milosevic, van de Nederlandse regering „onder strikte voorwaarden” een visum om haar man te bezoeken in het gevangeniscomplex van het Joegoslavië-tribunaal in Scheveningen. Hij werd later nog aangeklaagd voor misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden in Bosnië en Kroatië en volkerenmoord in Bosnië. In 2006 stierf hij in zijn cel, voordat het tribunaal tot een uitspraak in zijn proces was gekomen.

Zijn alle ambtsberichten onthullend? ● Diplomatieke post is bedoeld om binnenskamers te blijven ● Amerikaanse werkwijze ligt op straat