Leeuwarden: te veel winkels, te weinig geld

In Leeuwarden staan veel winkelpanden leeg. Volgens bestuurders komt dat omdat er te veel winkels zijn, terwijl de inwoners van de Friese hoofdstad een laag inkomen hebben.

'Artist impression' van de eindsituatie op het nieuwe Zaailand (boven) in Leeuwarden. Op de locatie, in het centrum van de Friese hoofdstad, wordt nu nog druk gebouwd (onder). Foto Gemeente Leeuwarden

VVD-raadslid Wyb Feddema staat voor drie lege winkelpandjes aan het Naauw in de Leeuwarder binnenstad. „Al zeven jaar is dit een rotte kies in een gewild winkelgebied”, vertelt hij. „Eerst waren de dichtgespijkerde ramen beplakt met lelijke reclame. Nu zijn de onderpuien tenminste nog wit geschilderd. Bezoekers en omwonenden spreken mij aan over deze verrommeling.”

De eigenaar van de panden wil die bij zijn gokhal om de hoek trekken. Maar de gemeente Leeuwarden wil geen gokpaleis in het pittoreske winkelstraatje aan de gracht. Feddema: „Die man denkt: ik heb de tijd, ik wacht wel. In deze patstelling is het wachten op wie de langste adem heeft.”

Op steenworp afstand, aan winkelstraat Voorstreek, staat het pand van een vroegere kinderkledingwinkel leeg. Feddema blikt even naar binnen. „Best een grote ruimte.” Feddema, zeventien jaar raadslid (VVD) en eigenaar van diverse kapperszaken in de stad, maakt zich grote zorgen over de leegstand in de Friese hoofdstad. „Tussen de singels staan tientallen panden leeg. Verpaupering dreigt, ik word er verdrietig van.” De leegstand neemt sinds 2007 toe, blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Locatus. Momenteel bedraagt die 10,6 procent, tegen 9,2 procent in 2009, toen het hoogste van Friesland. Volgens Feddema ligt de oorzaak van de hoge leegstand deels in de „royale overbewinkeling”. „Leeuwarden heeft relatief meer vierkante meters winkels in relatie tot het inwoneraantal dan bijvoorbeeld een stad als Groningen. Bovendien zijn we een arme stad.” Van de inwoners van Leeuwarden heeft 45 procent een laag inkomen (een besteedbaar inkomen onder de 14.000 euro).

Lege winkels zijn een landelijk probleem, stelt Gerard Zandbergen van Locatus. Onder invloed van de economische crisis nam die in 2008 en 2009 toe. Het effect van internet op het aantal winkelmeters is overigens beperkt, zegt hij. „Mensen oriënteren zich voor een aankoop op internet, maar kopen nog steeds het meeste in winkels.” Niet internet, maar de bevolkingsopbouw is van invloed op het winkelbestand. „Ouderen kopen minder dan gezinnen met kinderen. In krimpgebieden als Oost-Groningen, Limburg en Zeeland zie je de hoogste leegstand.”

In zijn werkkamer op het monumentale stadhuis vertelt de Leeuwarder wethouder Henk Deinum (PvdA) over het Project Binnenstad Boppe, dat een klein half jaar geleden werd gepresenteerd. Leeuwarden trekt de komende vier jaar 1,6 miljoen euro uit om de binnenstad aantrekkelijker en sterker te maken. „Het geld wordt onder meer besteed aan subsidies voor het opknappen van winkelpuien en het bewoonbaar maken van ruimte boven winkels.

Een van de plannen om leegstand tegen te gaan is straten een bepaald winkelprofiel geven. „Denk aan een vers-straat waar je een bakker, slager en groenteman bij elkaar zet.” Bas de Boer van de Leeuwarder ondernemersvereniging LOC denkt dat het actief aanschrijven van geïnteresseerde winkeliers ook kan helpen om leegstand terug te dringen. „Grote ketens heb je als stad nodig als publiekstrekkers, maar je kunt je onderscheiden met een gevarieerd winkelbestand van kleine zelfstandigen.”

Klaas van den Berg, projectmanager van Binnenstad Boppe, noemt omzetgerelateerde huur als ander wapen in de strijd tegen leegstand. „Daarover zijn we met makelaars in gesprek. In dat geval wordt de hoogte van de huur die ondernemers betalen bepaald door de hoogte van hun omzet.” Ook flexibele contracten zijn een optie. Van den Berg: „Nu moet een middenstander voor minimaal vijf jaar huren, maar dat kan misschien korter.”

De gemeente overweegt om zelf lege panden te kopen en die terug in de markt te zetten. Bijvoorbeeld als woon-werkatelier voor studenten. Leeuwarden telt 20.000 hbo-studenten. „Die willen we na hun studie hier graag houden en goedkope bedrijfsruimtes aanbieden met daarboven woonruimte”, aldus Deinum. Hij praat hierover met woningcorporaties en onderwijsinstellingen.