Het lot van Goethe's zus

De Goethe Universität in Frankfurt, vernoemd naar één van Duitslands grootste schrijvers, heeft een vrouweninstituut vernoemd naar Goethe’s zus. Want, zegt de directrice van het instituut, het leven van Cornelia Goethe is exemplarisch voor de ongelijkheid tussen man en vrouw.

Cornelia’s leven begon heel vooruitstrevend. De jeugd van de meeste meisjes in haar tijd was één grote voorbereiding op het dienstbare leven. Maar vader Goethe, een jurist en harde werker, had voor zijn dochter een ander plan bedacht: studeren, studeren en nog eens studeren – net als haar vijftien maanden oudere broer Johann Wolfgang moest doen. Het was door die ongewone opleiding dat het lot van Cornelia Goethe extra pijnlijk werd.

Cornelia mocht zich met haar broer scholen in het Italiaans, Frans, Grieks, Latijn, en in vakken als rechten en aardrijkskunde. Door hun kleine leeftijdsverschil vormden Cornelia en Johann een hecht duo. Ze spraken een eigen taaltje, zodat zij, aldus Johann, „in gezelschap van wie dan ook met elkaar konden praten zonder dat men ons verstond.”

Op zijn zestiende, het was 1765, verliet Johann het ouderlijk huis om in Leipzig rechten te studeren. Vervelend voor Cornelia: de onderwijsdrift van hun vader werd nu alleen op haar botgevierd. Vrije tijd werd voor Cornelia iets van horen zeggen. Intussen stoorde ze zich aan haar broer, die haar vanuit Leipzig ging voorschrijven wat zij wel en niet mocht lezen. Decamerone van Boccaccio was te erotisch voor zijn zusje, schreef hij. Cornelia verbrak boos een jaar lang het contact.

Voor zijn studie verkaste Johann naar Straatsburg, waar hij zich suf piekerde over een te schrijven toneelstuk. Schrijf het toch gewoon op, schreef Cornelia in een brief. „Door deze vermaning aangespoord, begon ik op een morgen te schrijven”, aldus Goethe. In 1773 was hij klaar. Het toneelstuk, Götz van Berlichingen , werd zijn eerste succes.

Datzelfde 1773 was voor Cornelia juist het begin van het einde. Ze trouwde, maar kinderen dragen en baren ging haar moeilijk af. De geboorte van haar eerste kind overleefde ze net. De geboorte van haar tweede kind werd Cornelia fataal. Ze stierf op 26-jarige leeftijd. Haar broer leefde nog 55 jaar door, en na zijn dood voor eeuwig. Cornelia moet het doen met haar vrouweninstituut.

Ingmar Vriesema