Hauer: Breughel met een mutsje

Waarom heeft Rutger Hauer geen baard als hij Pieter Breughel is? De Nederlandse acteur speelt de Vlaamse schilder in The Mill and the Cross met een trendy paar-dagen-baard. Maar op het enige portret dat van Breughel is overgeleverd, draagt de schilder een baard waar maanden aan gewerkt moet zijn. Hij komt tot op zijn borst. Op een schilderij van Breughel zelf, de Boerenbruiloft (1568) zou Breughel een zelfportret geschilderd hebben. Ook dat heeft een volle baard. Echt bewijs dat dit een zelfportret is, is er niet. Misschien waren baarden in de zestiende eeuw wel steno voor schilders, zoals baretten dat in de twintigste eeuw werden; en ook nog in de eenentwintigste. Hauer heeft in ieder geval de hele film een mutsje op.

Hauer lijkt op het eerste gezicht te oud voor de rol. De acteur is van 1944, de schilder van omstreeks 1520. Breughel moet in de veertig zijn in de tijd dat de film speelt, Hauer is 66. Misschien gingen mensen vroeger niet alleen eerder dood maar verouderden ze ook sneller. Een man van veertig uit de zestiende eeuw ziet eruit als een man van zestig in deze.

Er zijn al veel films over schilders gemaakt, van Rembrandt tot Vincent van Gogh en van Jackson Pollock tot Jean-Michel Basquiat. Er zijn meer films gemaakt over schilders dan over dichters en componisten samen. Dat heeft een eenvoudige reden. Schilderen kun je zien; dichten en componeren niet. Over Breughel was nog geen film. The Mill and the Cross is ook geen film over Breughel, dit is geen biopic. The Mill and the Cross is een film over één schilderij van Breughel, dat de kruisgang van Christus verbeeldt. Het is het grootste schilderij dat Breughel heeft geschilderd (124 x 170 cm), maar lang niet het beroemdste. De eerste eigenaar was de Antwerpse koopman Nicolaas Jonghelinck, die ook een rol in de film speelt. Het hangt nu in het Kunsthistorisches Museum in Wenen, dat de grootste collecties Breughels ter wereld bezit. Het schilderij heet niet ‘De molen en het kruis’. Het is onder meerdere titels bekend. In het Engels heet het nu eens Way to Calvary en dan weer Christ Carrying the Cross, in het Duits Aufstieg zum Kalvarienberg of Kreuzgang Christi, in het Nederlands De Kruisgang of Kruisdraging of nog iets anders. Zo is er ook geen overeenstemming over de spelling van de naam van de schilder: Breughel, Breugel of Bruegel. In elke spelling komt er nog vaak ‘de oudere’ bij, omdat Breughel schilderende zoons en kleinzoons had.

Tussen het schilderij en de film zit een boek. De film is gebaseerd op een gelijknamige studie van de Britse kunstcriticus Michael Gibson, die onder meer schreef voor de International Herald Tribune. Gibson vulde in 2000 met gemak een heel boek alleen over dit schilderij, zo rijk is het.

Gibson benaderde de Pools-Amerikaanse regisseur Lech Majewski met het idee voor een film over De Kruisgang. Majewski had al ervaring met films over schilders; hij schreef onder meer het scenario voor Basquiat van Julian Schnabel.

Majewski wist voor de film nog meer bekende acteurs te strikken. Naast Rutger Hauer zijn dat Michael York, die Nicolaas Jonghelinck speelt, en Charlotte Rampling als Maria. Alleen deze drie acteurs hebben sprekende rollen. (BS)

Het programma van het IFFR komt 20 jan. online. ‘The Mill and the Cross’ gaat zondag 30 jan. om 19u30 in première in het oude Luxor theater. Daarna vertoningen op maandag 31 jan. om 9u15 in Cinerama en zaterdag 5 febr. om 12u30 in Pathé.