Blabberlawaai

Niet lang nadat op de Amerikaanse televisie de eerste reclamespots waren verschenen – het zal niet meer dan een paar weken na de eerste publieke uitzending zijn geweest – kwam er een apparaatje op de markt waarmee je het commercieel kabaal af kon zetten. Het heette blab-off. Een uitstekende naam. Weg met dat blabberlawaai! Ook in die dagen al, terwijl deze vorm van reclame bij wijze van spreken nog in de kinderschoenen stond.

Jaren later kwam ook hier de reclame op de televisie. Voor die tijd ook veel lawaai. Drie redacteuren van het Algemeen Handelsblad hebben toen het plan opgevat, een blab-off voor de Nederlandse markt te maken. Wetenschapsredacteur Sietze Leeflang bouwde een apparaatje waarmee je door een druk op de knop de stroom kon onderbreken waardoor de televisie ‘op zwart’ ging. Dat werkte. Hans Gruyters zou zich met de commerciële kant belasten. Hans van Mierlo, jurist, ging het octrooi aanvragen, en ik zou voor de publiciteit zorgen.

Dit speelt zich allemaal meer dan een halve eeuw geleden af. We vonden een bedrijf dat onze uitvinding in productie wilde nemen, op voorwaarde dat we er zelf dertigduizend gulden in zouden investeren. Dat kapitaal hadden we niet, en zo is de Nederlandse blab-off in de vergetelheid verzonken.

Intussen is de commercie steeds meer lawaai gaan maken. Natuurlijk heeft de techniek daarvoor een remedie gevonden. Op iedere afstandsbediening heb je een knopje mute waarmee je het kabaal kunt doen verstommen. Dat weten ook de reclamemakers. Desondanks zijn ze doorgegaan met hun geschreeuw. Toen is de TROS met een prijs voor de meest afgrijselijke reclame gekomen, de Loden Leeuw, genoemd naar het overvrolijke, scheel kijkende leeuwtje dat tussen 1972 en 2004 de blokken van de STER heeft begrensd, waarbij het asjemenou zei. Heeft ook niet geholpen.

Wie iets aan de man wil brengen moet harder praten dan gewone mensen in een gewoon gesprek. Het beroemdste nationale voorbeeld is Kokadorus (1867-1934), de Amsterdamse marktkoopman die eigenlijk Meyer Linnewiel heette. Sinds 1977 staat er een mooi standbeeldje van hem op het Amstelveld. Kokadorus is beroemd geworden door de grappen waarmee hij zijn koopwaar aan de man bracht. Hier! Een paar bretels. Om je schoonmoeder mee op te hangen.

Iedere avond kijk ik om half acht naar het nieuws van RTL4 en om acht uur naar het Journaal van de NOS. Laat het geluid zacht staan om in grote trekken ook van de cultuur in de commercie op de hoogte blijven. Alle adverteerders doen hun uiterste best om op te vallen. Hun figuranten zijn aan het hossen, springen spastisch op en neer, kijken verlekkerd, trekken bekken. Als je niet beter wist, zou je geloven dat je een reportage uit het gekkenhuis zag. Maar er is een verschil. Ook een krankzinnige heeft zijn eigen oorspronkelijkheid. Dit is iedere avond weer dezelfde verzameling gemeenplaatsen.

Reclame is een onvermijdelijk bestanddeel van ons dagelijks leven. Ik laat me vertellen dat er veel in te verdienen valt, ook al weten de opdrachtgevers dat ze er een Loden Leeuw mee kunnen krijgen. Hoe zou het zijn als de televisie eens, voor een maand op proef, een schreeuw- en springverbod afkondigde en de teksten door andere talenten dan de gebruikelijke liet verzinnen? Eén maand maar, en als het niet lukt kunnen we als vanouds weer verder gaan.