Bankenbelasting komt 'uit de onderbuik'

Minister De Jager zegt haast te maken met de invoering van een belasting voor banken. Onzindelijk, vindt wetenschapper Eijffinger.

ING reageerde maandag fel op een bericht in de zakenkrant Financial Times over de impact van een eventuele bankenbelasting. Het effect van die belasting was veel minder groot dan de krant beweerde. Bovendien was het de vraag of die belasting wel zou worden ingevoerd.

Het antwoord kwam twee dagen later tijdens een debat in de Tweede Kamer met minister De Jager (Financiën, CDA) : Nederland wil de belasting invoeren. Dit tot groot genoegen van de Kamer: bijna alle partijen zijn voor.

Hoogleraar Sylvester Eijffinger noemt de maatregel niet effectief, onzindelijk en dus ongewenst. Volgende week, wanneer de Europese ministers van Financiën samenkomen, worden meer bijzonderheden over een gezamenlijke bankenbelasting verwacht.

„Invoering van een bankenbelasting heeft alles met het huidige politieke klimaat te maken”, zegt Eijffinger, hoogleraar financiële economie in Tilburg. „Het gaat hier om een onderbuikgevoel dat zich vertaalt in een politieke stellingname. Wij moeten nu bezuinigen als gevolg van de kredietcrisis. En dat is de schuld van de banken. Dus willen we dat banken boete doen. Ik begrijp die druk op politici heel goed, maar het blijft een onzindelijk voorstel.”

Als wetenschapper vindt hij het een belachelijk idee, ook al is hij lid van het CDA, de partij van minister De Jager. Van een speciale bankbelasting wordt niemand beter, zegt hij. „Bij de bankenbelasting die nu wordt overwogen gaat het om een heffing die achteraf wordt opgelegd. Het werkt dus niet disciplinerend, want elke bank wordt na deze crisis op dezelfde manier gestraft. Ook bijvoorbeeld de Rabobank, die nooit steun van de overheid heeft gevraagd, moet die bankbelasting betalen. Die zal ook boeten. Maar waarvoor? Dat wil je toch niet?”

Eijffinger, die lid was van de commissie Maas die aanbevelingen deed voor een vertrouwensherstel in de banken, ziet ook praktische problemen. Inmiddels hebben tien landen binnen de Europese Unie een vorm van speciale bankenbelasting. De Kamer heeft om een overzicht gevraagd van de heffingen in de verschillende landen. En Europees Commissaris Michel Barnier komt binnenkort met een Europese aanpak.

„In de praktijk komen alle landen natuurlijk met hun eigen systeem. Niemand gelooft nu toch meer in een Europese aanpak. En denkt u dat alle landen dan de opbrengst in een gezamenlijk Europees noodfonds storten waaruit banken gered kunnen worden? Get real! Dat geld willen de ministers van Financiën gewoon voor hun eigen begroting houden.”

Volgens Eijffinger zijn er veel betere methoden om banken te straffen als zij weer uit de bocht vliegen. „Het is veel beter om banken te verplichten obligaties uit te geven die, als ze in de gevarenzone komen, automatisch veranderen in eigen vermogen. Dat gaat ze geld kosten. Als banken dan te riskant opereren, weet de markt wat de gevolgen kunnen zijn. Namelijk dat ze automatisch duur eigen vermogen aanschaffen: dat werkt pas disciplinerend.”

Volgens Eijffinger worden de banken met een speciale belasting overvraagd. „De komende jaren krijgen ze nieuwe strenge kapitaalseisen opgelegd. Daar komt bij dat sommige banken nog de kosten van hun redding moeten terugbetalen en dan ook deze belasting. Tegelijkertijd moeten ze, vinden wij allemaal, soepel zijn in hun kredietverlening zodat de economie wordt aangejaagd.”

Volgens Eijffinger kunnen de gevolgen wel eens heel ernstig zijn. „Niet alleen binnen Europa, maar ook buiten ons continent ga je grote verschillen zien. Wij leggen banken als ING en ABN Amro extra heffingen op, maar wat gebeurt er als die moeten concurreren met Amerikaanse of Chinese banken? Dit kan je alleen invoeren als het internationaal gebeurt.”