André Gide

Bij het artikel ‘Het soldaatje wankelt…’ (Boeken 30-12-10, over de vertaling van Si le grain ne meurt van André Gide) staat een kadertje waarin Gides roman La symphonie pastorale uit 1919 als volgt uiterst kort wordt samenvat: ‘een hypocriete pastoor misbruikt een blind weesmeisje’.

Welnu, deze samenvatting slaat de plank aardig mis. Het betreft in de eerste plaats geen pastoor (curé) maar een dominee (pasteur). Dat hij hypocriet zou zijn, is maar de vraag. Eerder is hij naïef. Zo probeert hij het blinde meisje Gertrude met de beste bedoelingen volgens een hoogstpersoonlijke bijbelse exegese op te voeden, waarbij hij haar slechts het goede en schone wil bijbrengen. Gaandeweg ontstaat er echter tussen hem en het meisje ongewild een liefdesrelatie die, nadat zij met succes aan haar ogen is geopereerd, dramatisch afloopt: het meisje pleegt zelfmoord en op het eind realiseert de dominee zich zijn tragisch falen.

Je zou misschien kunnen zeggen dat Gertrude is misbruikt, maar niet met opzet en zeker niet lichamelijk. Uit zijn latere bekentenissen blijkt dat Gide met deze roman op bedekte wijze zijn eigen worsteling met zijn geaardheid onder woorden heeft willen brengen. Dit zou hem door zijn aanvankelijke fans niet in dank zijn afgenomen.

Anne Wiegman,

docent Franse taal & letterkunde (in ruste), Zaandam