'Zachte diplomatie EU faalt tegen Loekasjenko'

Aleksandr Milinkevitsj, rivaal van president Loekasjenko, legt uit waarom de EU het regime strenger moet aanpakken.

Het Europese beleid om het totalitaire Wit-Russische regime te bewegen tot democratische hervormingen werkt niet. De ‘zachte diplomatie’ die de EU de afgelopen twee jaar toepaste, heeft amper tot verbeteringen geleid. In tegendeel, de onderdrukking van burgers, critici van de regering, en oppositieleden is alleen maar toegenomen. Dat zegt Aleksandr Milinkevitsj, de Wit-Russische oppositieleider. Voor de presidentsverkiezingen in december trok hij zich terug omdat president Loekasjenko geen eerlijke verkiezingen toeliet.

Sinds 2008 heeft de EU geprobeerd Wit-Rusland, een ex-Sovjetrepubliek aan de rand van Europa, aan zich te binden door onder meer het opschorten van sancties tegen Loekasjenko en andere leden van het regime en door een dialoog te bepleiten over samenwerking, het Oostelijk Partnerschap. Maar die strategie is „inefficiënt”, zegt Milinkevitsj. „Er is een herziening van het beleid nodig.”

Via de telefoon pleit Milinkevitsj voor een „hardere en strengere aanpak”. De EU moet de sancties herinvoeren, „en niet tegen 45 leden van het regime maar tegen misschien wel 1.000 mensen”. Ook moet Brussel „de dialoog met Loekasjenko, in het bijzonder over het Oostelijk Partnerschap, stilleggen. In ieder geval tot alle politieke gevangenen zijn vrijgelaten”.

Gisteren was hij in Brussel om die boodschap over te brengen aan onder anderen EU-buitenlandcoördinator Catherine Ashton. Hij sprak namens zestien oppositiebewegingen die zich sinds zondag in een Nationale Raad voor de Coördinatie van de Democratische Oppositie hebben verenigd in hun verzet tegen het regime. Sinds Loekasjenko in 1994 aan de macht kwam, lukte het de oppositie (een bonte verzameling van socialisten, liberalen, en oude communisten) niet om over de ideologische verschillen heen te stappen.

Na de verkiezingen, waarin Loekasjenko met bijna 80 procent van de stemmen een vierde termijn won, sloegen de autoriteiten een minivolksopstand neer. Er volgde felle internationale kritiek, maar Loekasjenko zette de repressie door.Zo’n zevenhonderd opposanten zaten korte tijd vast. Onder hen zeven van de negen presidentskandidaten. Vier van hen zitten nog vast. Gisteren werd de populaire radiozender Avtoradio uit de lucht gehaald, wegens het „aanzetten tot extremisme”. Een oppositielid had via de zender opgeroepen tot protest. Deze week dreigden de autoriteiten de voogdij op te eisen over het driejarige zoontje van oppositieleider Sannikov, die vastzit. Zijn familie voelt zich geïntimideerd.

Tegelijk met een hardere aanpak wil Milinkevitsj dat Europa meer probeert democratische ideeën te verspreiden via contact met de bevolking zelf. „Niemand in Wit-Rusland heeft de illusie dat van Loekasjenko een democraat te maken is. Het idee was juist: via een dialoog met het regime de burgers bereiken. Maar dat is niet genoeg gebeurd. De EU heeft te veel nadruk gelegd op het regime.”

Dat wil overigens niet zeggen dat Loekasjenko geïsoleerd moet worden. „We zijn realistisch. Als dat gebeurt, worden we helemaal opgeslokt door Rusland.”

De oppositie heeft al bondgenoten gevonden. De commissie Buitenlandse Zaken van het Europees Parlement, zei gisteren zich achter de oproep te scharen. Op 31 januari beslist de Europese Commissie of het de sancties herinvoert.

Of de EU werk kan maken van de tweede aanbeveling, is de vraag. Minsk heeft pogingen van het westen om door te dringen tot de Wit-Russische samenleving altijd gedwarsboomd. De OVSE, die kritisch was over de verkiezingen, is nu het land uitgezet.

Maar Milinkevitsj zegt: „Er is nu democratisch momentum, dat zag je met de opstand, en daar moeten we op voortbouwen. Loekasjenko en de burgers hebben een pact: hij garandeert ze een beetje welvaart en daarvoor in de plaats stelt de burger geen eisen. Wij moeten laten zien dat je diezelfde stabiliteit ook kunt krijgen via democratie.”