U2-gitaar in de as

Holland Doc: De as van PhoenixNed. 2, 22.50 - 23.50 uur.

Rick speelt gitaar en is fan van U2. Hij heeft dan ook de dag van zijn leven als zijn pophelden op een dag komen luisteren naar zijn spel. Bono en zijn mannen zetten hun handtekeningen op de gitaar, die Rick de jaren erna koestert. Voor hij met vakantie gaat, legt hij de gitaar in de opslag. „Voor je weet maar nooit.”

Dan brandt op 26 november 2009 in Amsterdam-Noord de opslagloods van Citybox af. Mét de ‘U2-gitaar’. Honderden mensen verliezen die dag dierbare bezittingen: dagboeken, schilderijen, foto’s, cd’s, meubels, de recepten van een overleden banketbakker en een Mercedes uit 1958.

In de documentaire De as van Phoenix van John Appel vertellen enkele pechvogels over hun verlies. De getuigenissen worden gelardeerd met archiefbeelden. Zo vertelt een man over zijn verbrande collectie grammofoonplaten van Mengelberg, als voice-over bij springerige beelden van de dirigent voor zijn chalet. De persoonlijke verhalen zijn daardoor ook een vorm van algemene geschiedschrijving.

Van de grote geschiedenis ziet de kijker helaas niet meer dan een glimp. Daan de Jong vertelt over de door een wonder geredde spullen van zijn Joodse vader, die in de oorlog werd vermoord. Zijn verhaal krijgt vooral lading door de eerder deze week uitgezonden film over zijn vader en diens broer, historicus Loe de Jong. En natuurlijk is het erg dat bijna honderd kunstwerken van Gerard Sluijter zijn verbrand, maar wat is diens plaats in de kunstgeschiedenis? De kleine geschiedenis komt evenmin volledig uit de verf, doordat Appel niet grondig onderzoekt wat de verloren voorwerpen nu nog betekenen voor de vroegere eigenaren. Als een mens zijn herinneringen is, wat zijn dan zijn memorabilia? Een deel van iemands identiteit, zo suggereert iemand bij zijn box: „Daar lag ik in mijn geheel.”

Karel Berkhout