Tien jaar Wikipedia: hoedt u voor valse Wilhelms

Falscher Wilhelm

Het gaat zo makkelijk: even wat informatie kopiëren van Wikipedia, zonder verder te controleren of het klopt. Toen in februari 2009 Karl Theodor Maria Nikolaus Johann Jakob Philipp Franz Joseph Sylvester Freiherr von und zu Guttenberg in Duitsland minister van Defensie werd, voegde een anonieme gebruiker van de Duitstalige versie van de online encyclopedie voor de grap de naam Wilhelm toe aan de indrukwekkende reeks van tien voornamen. En ja hoor, in talrijke krantenartikelen die daags na de benoeming verschenen, werd de graaf opgevoerd met elf voornamen. Wikipedia zag zich genoodzaakt een persbericht uit te sturen over de kwestie, die als Falscher Wilhelm de internetgeschiedenis is ingegaan.

Grootste online-encyclopedie

De gratis encyclopedie Wikipedia bestaat zaterdag tien jaar. Gerommel met de lemma’s van het naslagwerk was het afgelopen decennium niet altijd van onschuldige aard. In november 2005 schreef iemand in de biografie van journalist John Seigenthaler dat hij iets te maken had met de moord op John F. Kennedy. De Turkse historicus Taner Akçam werd op 16 februari 2007 korte tijd vastgehouden op een Canadees vliegveld, omdat in zijn Wikipedia-lemma stond dat hij een terrorist was. Dit soort zaken maakt duidelijk wat de kracht en de zwakte is van het immense internetkennisproject: er is zeer veel informatie te vinden, maar hoe weet je zeker dat alles juist is?

Wikipedia is in tien jaar uitgegroeid tot de grootste online kennisverzameling ter wereld, de bibliotheek van Alexandrië van de 21ste eeuw. Het idee voor een gratis encyclopedie op internet waaraan iedereen bijdragen mag leveren, is afkomstig van de Amerikanen Larry Sanger en Jimmy Wales.

Begonnen als bijproduct

Aanvankelijk was het hun bedoeling dat de artikelen die op Wikipedia werden gezet zouden dienen als bronmateriaal voor de online encyclopedie Nupedia, die net zoals traditionele naslagwerken als de Encyclopedia Britannica werkte met een team van redacteuren en peer reviewers, vakspecialisten die de informatie controleerden.

Deze opzet bleek niet te werken; het eerste jaar leverde niet meer dan twaalf afgeronde bijdragen voor Nupedia op. Daarom besloten Sanger en Wales dat Wikipedia zelf het eindproduct moest zijn. Ondanks de nodige bedenkingen van de medewerkers van Nupedia zetten ze hun voornemen door en met het berichtje „Hello world” van Wales werd op 15 januari 2001 een fenomeen geboren. Iedereen met een computer en een internetaansluiting was welkom om zijn kennis te delen. Het aantal bijdragen en talen waarin geschreven wordt, is sindsdien enorm gegroeid. De encyclopedie wordt momenteel in 257 talen actief bijgehouden. Het miljoenste lemma verscheen op 20 april 2004: een artikel in het Hebreeuws over de vlag van Kazachstan.

Door de rappe groei waren het al gauw niet alleen meer de incrowd internetgebruikers die de weg naar Wikipedia vonden. De encyclopedie werd een massamedium en kwam daarmee onder een vergrootglas te liggen. Computerproducent IBM deed in 2003 als eerste onderzoek naar de betrouwbaarheid van Wikipedia. De conclusie luidde: „Vandalisme wordt meestal heel snel gerepareerd – zo snel dat de meeste gebruikers er nooit iets van zullen merken”. Wikipedia had, aldus IBM, „een verbazingwekkend zelf genezend vermogen”.

Vergelijking Britannica en Brockhaus

In de loop der jaren is de inhoud van Wikipedia door wetenschappers regelmatig vergeleken met commerciële concurrenten als de Encyclopedia Britannica en Microsofts Encarta. In 2005 publiceerde Nature een studie waarin geconcludeerd werd dat de kwaliteit van enkele tientallen door wetenschappers onderzochte artikelen „vergelijkbaar” was met de overeenkomstige lemma’s in de Encyclopedia Britannica; ook wat betreft het aantal fouten. De makers van dit naslagwerk reageerden boos en publiceerden een uitgebreide weerlegging van de uitkomsten van het onderzoek van Nature, waarbij veel vraagtekens werden gezet bij de gebruikte methodiek.

Herhaling van dit soort onderzoek door media in verschillende landen, waarbij bijvoorbeeld ook de Duitse Brockhaus Encyclopedie in de vergelijking werd betrokken, leverde echter min of meer hetzelfde resultaat op. Wel was er kritiek op de leesbaarheid van de lemma’s op Wikipedia. Die lijdt waarschijnlijk onder het feit dat sommige artikelen bestaan uit bijdragen en correcties van tientallen auteurs, waardoor er geen stilistische eenheid bestaat.

Een andere interessante studie naar Wikipedia werd gedaan door een team wetenschappers van de Universiteit van Minnesota. Zij onderzochten in hoeverre redacteuren die veel schreven ook daadwerkelijk meer gelezen werden. Daartoe analyseerden ze de 25 duizend miljard keer dat er tussen 1 september 2002 en 31 oktober 2006 een artikel werd bekeken. De uitkomsten waren opvallend: slechts 0,1 procent van de redacteuren (4.200 gebruikers) schreef 44 procent van de gelezen woorden. De actiefste 1 procent van de redacteuren was goed voor 70 procent van de gelezen woorden; en met 10 procent van de redacteuren was al 86 procent gedekt.

Kleine groep bepalende schrijvers

Hier was sprake van een „superexponentiële groei”, waarbij het aandeel dat deze redacteuren hadden in het aantal gelezen woorden groter was dan te verwachten viel op basis van hun aandeel in het totaal aantal op Wikipedia gepubliceerde woorden, aldus de wetenschappers uit Minnesota. „Actieve redacteuren bepalen wat mensen zien als ze Wikipedia bezoeken. Deze dominantie groeit nog steeds.”

Die conclusie is niet zonder ironie: een kleine elite bepaalt in de praktijk wat er gelezen wordt op een medium dat in theorie openstaat voor bijdragen van jan en alleman. Daarmee is er niet zo veel veranderd sinds de achttiende eeuw, toen allesweters als Ephraim Chambers in Engeland en Denis Diderot in Frankrijk de eerste moderne encyclopedieën produceerden.

Auteur

Bart Funnekotter

Bron

1. Voor dit artikel is enkel gebruik gemaakt van informatie die te vinden is op Wikipedia.