Relaties met een veilige exitroute

Voor twintigers en dertigers gaat vrijheidsdrang moeilijk samen met een liefdesrelatie.

De ‘exitrelatie’ houdt alle opties open. En toch houden we behoefte aan veiligheid.

Voor wie het even had gemist: afgelopen zaterdag vierden Henny Huisman en zijn Lia dat ze 36 jaar getrouwd zijn, hoera! Dat is nogal een periode, zeker in showbizzkringen, waarin verbintenissen even inwisselbaar lijken als statiegeldflessen. De zestigjarige Henny heeft zijn eega op zijn 24ste het ja-woord gegeven, iets wat veel twintigers en dertigers van nu de rillingen over de rug zal bezorgen. Wij zijn immers de generatie voor wie, met dank aan de emancipatoire inspanningen van onze ouders, vrijheid het ultieme statussymbool is geworden, ook in de liefde. Natuurlijk willen wij best een relatie aangaan, maar de ander moet zich niet te nadrukkelijk met ons leven gaan bemoeien. Sociale contacten zijn minstens zo belangrijk geworden als de liefde van je partner. De relatie die bestaat bij de gratie van ingebouwde exitroutes, is ons nieuwe ideaal.

Voordat we een relatie aangaan, besteden we dan ook veel tijd aan het zoeken naar de juiste partner. Het uitstellen van de definitieve verbintenis komt voort uit de keuzeangst waarmee onze generatie kampt. Met dank aan de maakbare levens die onze ouders ons schonken, zijn wij volledig verantwoordelijk voor ons eigen welslagen. En dus ook voor ons eigen falen. Daarom worden we voorzichtig in onze keuzes, ook en vooral in de liefde. We verkopen onze huid alleen aan de allerhoogste bieder. Omdat we nooit zeker weten of er niet nog een beter bod voorbij komt, houden we zo lang mogelijk alle opties open. Vooral voor vrouwen – biologisch belast met een beperkte voortplantingsperiode – is dat niet zonder risico.

Met dank aan diezelfde maakbaarheid, kiezen mannen en vrouwen bovendien allang niet meer voor elkaar uit functionele overwegingen (hij haalt het geld binnen, zij zorgt voor de kinderen). Wanneer je dat als vrouw doet, ben je een golddigger. En als je als man een goede moeder voor je kinderen kiest in plaats van een uitdagende partner, word je versleten voor oppervlakkig of macho. Het anker van de hedendaagse liefdesrelatie is niet langer functie, maar emotie.

Probleem is: emoties zijn veranderlijk en volatiel. We komen bij elkaar omdat het goed voelt en we blijven bij elkaar zolang het goed voelt, maar geen seconde langer. Opoffering en aanpassingsvermogen zijn niet langer deugden die een relatie voeden, maar eerder tekenen van zwakte. Ze ondermijnen immers je persoonlijke vrijheid. De cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek bevestigen deze tendens. In 1960 werden 89.100 huwelijken gesloten 5.672 huwelijken ontbonden (6,3 procent). In 2009 werden 73.477 huwelijken gesloten en 30.779 huwelijken ontbonden (41,8 procent).

Individualisme is de doodssteek voor de klassieke, duurzame relatie. Volgens socioloog Zygmunt Bauman worstelt de mens tegenwoordig met twee schijnbaar tegengestelde verlangens. In zijn boek Liquid Love beschrijft hij het verlangen vrij te zijn, en aan de andere kant het verlangen naar geborgenheid en zekerheid. Hoe meer relationele vrijheid we voor onszelf opeisen, hoe meer relationele veiligheid we moeten inleveren. Volgens Bauman kunnen we niet volledig vrij én volledig veilig zijn.”

Maar als we onze vrijheid en autonomie niet willen opgeven voor de wederzijdse afhankelijkheid van de relatie, dan rijst toch de vraag: hoe krijgt onze oerbehoefte aan relationele veiligheid gestalte in de huidige relatievormen? Het antwoord lijkt er al te zijn: middels sociale media knopen we een groot vangnet van relaties in de hoop dat er altijd wel iemand is die zijn armen uitstrekt als je valt. Bauman waarschuwt in zijn boek voor deze vorm van intimiteit. „We verwarren haar maar al te gemakkelijk met echte intimiteit, terwijl ze wezenlijk van elkaar verschillen.”

Omdat virtuele vrienden nooit protesteren, is het contrast met de echte liefdesrelatie – waarin de communicatie niet altijd luchtig is, maar soms ook stroperig – des te groter. In de moderne ‘exitrelaties’ gaan we de problemen niet meer samen aan, simpelweg omdat dat niet meer hóéft. De deur naar onze virtuele vluchtroute staat altijd open. We vluchten niet langer naar elkaar, terwijl dat volgens Bauman nu juist wel het recept is voor echte, diep gevoelde liefde. Bauman: „Liefde is: er zijn voor de ander. De beloning hiervoor is de voldoening dat je geliefde gelukkig is.”

Willen we de veiligheid en de geborgenheid van de liefde ervaren, dan moeten we onze persoonlijke vrijheid dus durven loslaten.

Of, om met onze gelukkig getrouwde ervaringsdeskundige en showbizzfilosoof Henny Huisman te spreken: „Ik ken getrouwde mensen die na drie jaar uit elkaar gaan omdat de koek op is. Ik kan je vertellen: dat is nooit koek geweest, hooguit karton.”

Femmetje de Wind (1973) en Mirjam van den Broeke (1977) schreven ‘Wat wil de man?’ Prometheus, € 19, 95