Portugal haalt opgelucht adem na gunstige lening

Alle economische kerndata in Portugal staan voor dit jaar in het rood. Maar de ECB biedt de helpende hand. Nu de begroting op orde brengen, zegt bankeconoom Pascoal

Merijn de Waal

Beurzen door heel Europa onthaalden het nieuws over de relatief succesvolle Portugese obligatieveiling gisteren met grote opluchting. Het acute risico op een financiële ‘redding’ van Portugal door het IMF en de EU lijkt even geweken nu Lissabon een tienjaarsrente betaalde die zelf iets lager lag dan in november.

Toch blijft het waarschijnlijk dat het euroland de komende weken of maanden alsnog een beroep op het euronoodfonds EFSF zal moeten doen. En wanneer het zover komt, hoeft Europa niet te rekenen op erkentelijkheid. In de Portugese pers en volksmond wordt een redding dezer dagen steevast aangeduid als „de komst van het IMF naar ons land”. Voor de EU, die toch veruit het grootste deel van het eurovangnet financiert, is in de beeldvorming slechts een figurantenrol weggelegd.

Het illustreert hoe diep eerdere IMF-reddingsacties zich in de Portugese psyche hebben geworteld. Sinds de terugkeer naar de democratie in 1974 kwam het IMF twee keer naar het land, in 1978-1979 en 1983-1984. Beide keren paste het fonds een neoliberale shocktherapie op de economie toe, die bij veel Portugezen nog steeds traumatische herinneringen oproept.

Politici van zowel links als rechts hebben hier rekening mee te houden. Maar de socialisten van de regering van premier José Sócrates spelen het meest openlijk in op het trauma nu het land over tien dagen presidentsverkiezingen houdt. „De komst van het IMF zou het ontslag van duizenden ambtenaren betekenen en een verslechtering van onze levensstandaard”, stelde deze week de – overigens kansloze – socialistische presidentskandidaat Manuel Alegre. „Het IMF zal niks oplossen, zoals het ook niets oploste in Griekenland, noch in Ierland.”

Maar het zijn niet alleen duizenden ambtenaren bij de overbevolkte Portugese overheid, die voor hun baan moeten vrezen bij een IMF/EU-interventie. „De weigering van premier Sócrates om in te stemmen met noodhulp, lijkt ook steeds meer neer te komen op een persoonlijke overlevingsstrijd van de man zelf”, stelt een diplomatieke bron in Lissabon.

Niet alleen is de politieke carrière van Sócrates (53) waarschijnlijk snel over als het tot een redding komt. Voor de premier geldt de extra complicatie dat hij in verscheidene corruptieschandalen verwikkeld is. Hij loopt hierin een serieus risico op strafvervolging.

Ondertussen blijft de rekening van een eventuele redding van Portugal oplopen. Ook voor de nationale bankensector. Buitenlandse banken bouwden hun portefeuilles met Portugese staatsschuld het afgelopen jaar af. Maar banken in het land zelf zien zich gedwongen hun balansen vol te laden met Portugese staatsschuld.

Net als hun regering worden ook Portugese banken volop gewantrouwd op de internationale markten. De staatsschuld die ze opkopen van hun overheid kunnen zij bij de Europese Centrale Bank (ECB) aanbieden als onderpand voor goedkope leningen. Vorige maand bedroegen deze leningen een recordbedrag van 40 miljard, bleek uit cijfers die gisteren zijn gepubliceerd.

„Op deze wijze kunnen ons land en onze bankensector in theorie nog maanden blijven voldoen aan hun herfinancieringverplichtingen. Ook als de rente nog lang op dit hoge niveau mocht blijven staan”, verklaart hoofdeconoom Gonçalo Pascoal van Millennium BCP, de grootste particuliere bank van het land. „Het grootste risico is dat Frankfurt zijn criteria voor onderpand op den duur aanscherpt. Of dat onze staatsschuld verder afgewaardeerd wordt door de kredietbeoordelaars.” Zolang dit niet gebeurt, koopt de ECB tijd voor Portugal. Wat Frankfurt feitelijk ook al deed door deze week rond de Portugese veiling te interveniëren op de Europese obligatiemarkten. „Dit is tijd waarin we hopelijk kunnen bewijzen dat onze begrotingsmaatregelen serieus te nemen zijn”, zegt bankeconoom Pascoal. „En hopelijk kunnen we dan aan het einde van dit jaar weer de eerste groei verwelkomen en de markten van ons afschudden.”

De Banco de Portugal kwam deze week echter met een economische vooruitblik die de markten weinig vertrouwen zal inboezemen: alle economische kerndata schieten dit jaar in het rood.

Onder dit economische gesternte moet de Portugese overheid dit jaar voor 39,3 miljard euro financieren op de kapitaalmarkt. Een aanzienlijk deel van deze nieuwe staatsschuld zal de komende maanden opgehaald moeten worden. Dit kan de paniek over Portugal weer doen oplaaien. Zodra zulke onrust ook andere eurolanden besmet, zal de druk op de onbuigzame Sócrates, in binnen- en buitenland, snel groeien.