... maar zonder introspectie blijft de haat

Het giftige politieke klimaat is niet beperkt tot de VS. Spindoctor Alastair Campbell denkt dat 24-uurs media en simplistische politici de oorzaak zijn.

Alastair Campbell, former chief communication advisor to British Prime Minister Tony Blair listens at the Russian Economic Forum in London, Monday, April 24, 2006. Photographer: Graham Barclay/Bloomberg News

Frank Vermeulen

Sinds de aanslag in Arizona dit weekeinde op het Amerikaanse Congreslid Gabrielle Giffords is internationaal een debat ontbrand over het vergiftigde politieke klimaat in de Verenigde Staten. In het Verenigd Koninkrijk schreef Alastair Campbell, vermaard als spindoctor van Labour-premier Tony Blair, maandag op zijn blog dat de „rechtse profeten van de haat hun toon moeten matigen”. Gistermiddag zei hij, aan de telefoon vanaf de achterbank van een auto op weg naar een promotiebijeenkomst voor zijn volgende boek, dat het probleem zich niet beperkt tot Amerika. „Ik denk dat er in alle Westerse democratieën een verandering van de rol van media in de politiek is. Ik denk dat vroeger, relatief kort geleden eigenlijk, mensen altijd ten minste een basaal respect hadden voor de andere kant. Toen ik nog fulltime voor Labour werkte, keurde ik de Conservatieve politici n hun beleid af, maar ik haatte hen niet. Nu is er echter een cultuur gegroeid waarin je niet alleen van mening verschilt met je politieke opponent maar hem ook oprecht haat. Ik denk dat sommige taal die gebruikt wordt tegen de regering-Obama gewoon gevaarlijk is.”

Maar in de Blair-dagen ging u er zelf toch ook stevig tegenaan?

„Zeker. De politiek in al ons soort landen heeft een element van stevig debat. In het Britse vragenuur met de premier zie je dat mensen elkaar echt goed aanpakken. Maar in Amerika heeft een combinatie van boosheid van rechts over de uitkomst van de laatste verkiezingen plus het ontstaan van een totaal verschillend medialandschap ertoe bijgedragen dat de toon in het debat drastisch is verslechterd.

Is die persoonsgerichte retoriek ook veroorzaakt door het verdwijnen van duidelijke ideologische verschillen tussen politieke partijen?

„Er is altijd een rol geweest in het politiek debat voor de persoonlijke aanval. Maar ik denk dat het nu naar een hoger niveau getild is en dat heeft te maken met het ontstaan van 24-uursmedia die volledig gewijd zijn aan politieke campagnes voor en tegen personen. En vanwege de aard van media is dat vaker tegen dan voor mensen.

„Belangrijk is ook dat de moderne journalistiek voortdurend de boodschap uitdraagt dat politiek een kwestie is van eenvoudige oplossingen. Terwijl het bestuur in werkelijkheid draait om moeizame en langdurige processen die zich niet lenen voor de korte termijn van de 24-urige cyclus van de moderne nieuwsmedia.

„In de Amerikaanse context speelt een personage als Sarah Palin een opmerkelijke rol. Het was een rampzalige keuze van John McCain om haar als running mate te nemen in de strijd om het presidentschap. Hij heeft daarmee zijn eigen geloofwaardigheid ondergraven en de verkiezingen dus ook verloren. Maar zij kreeg wel een fenomenaal profiel, dat kun je haar op zichzelf niet kwalijk nemen. Ze wil een dominante stem zijn in het rechtse spectrum. Ze wordt daarbij gesteund door FoxNews, en ze exploiteert dat uitstekend.

„Haar tactiek is om alle problemen met simplistische redeneringen voor te stellen als hartstikke eenvoudig op te lossen. Dat heeft haar, met haar geestverwanten, op een hoger niveau gebracht en meer bekendheid gegeven. Daardoor is wat ik het echte debat noem over politiek beleid naar de marge verdreven. Het centrum van het debat wordt nu ingenomen door politici die voorheen beschouwd werden als extremistisch.”

Welk verhaal kunnen gematigde politici daartegenover stellen?

„Dat weet ik niet zo goed. Maar het andere punt dat ik wil maken is dat sommige landen, die niet noodzakelijkerwijs net zo democratisch zijn als wij – China of andere opkomende economieën – zien dat landen als de onze worden verzwakt door dit bijna hysterische politieke debat. Zonder te willen pleiten voor inperking van de persvrijheid, denk ik dat zij van deze toestand gebruikmaken. Dat zal pas veranderen als er een eerlijk debat komt in de media óver de media.

„Wat we de laatste dagen in de VS zien is dat links en rechts elkaar heftig beschuldigen. Waarom kalmeren zij niet allemaal? Waarom nemen ze niet de tijd met elkaar vragen beantwoorden als: kunnen wij hier invloed op uitoefenen en moeten we niet even aan zelfonderzoek gaan doen? Als dat niet gebeurt, verandert er niets.”

Is het niet makkelijk om de media de schuld te geven van fouten die door politici worden gemaakt?

„Nee, hoor ik geef de Tea Party ook de schuld, niet alleen de media. Dit is wat journalisten altijd zeggen als je een beetje kritiek geeft op de media. Maar ik geef de media niet de schuld. Ik noem Sarah Palin met name. Politici moeten naar zichzelf kijken. Politiek heeft in de VS een hoger niveau van boosaardigheid bereikt. Het neerschieten van Giffords zal het politieke debat voor een tijdje beïnvloeden. Als we zo doorgaan, zijn we daarna weer terug bij af.”