Immorele jacht van VS op Gonggrijp

Als onze vrijheid ons werkelijk lief is moeten politici, ongeacht hun signatuur, zich teweerstellen tegen de Amerikaanse jacht op het dataverkeer van Rop Gonggrijp, vindt Peter Olsthoorn.

Twitter maakte bekend dat de openbaar aanklager in Virginia alle besloten verkeer en data over gebruikte computers van vijf personen betrokken bij Wikileaks, onder wie de Nederlandse beveiligings- en privacyexpert Rop Gonggrijp, vordert. Deze krant schreef op 11 januari dat Rop Gonggrijp minder moedig is dan Julian Assange. Dat mag zo zijn, maar ‘hacker’ Gonggrijp vertoont al tientallen jaren veel moed in zijn strijd tegen schadelijk en roekeloos ict-gebruik. Die raakt alle Nederlanders. We kunnen zeker nu niet afzijdig blijven.

Gonggrijp bevestigde eerder tegen The New Yorker dat hij meegewerkt heeft aan de productie van Collateral Murder, een video waarin een doelbewuste moordaanslag door Amerikaanse militairen op kinderen en journalisten te zien is die met genoegen wordt uitgevoerd. Bij de jongste publicaties van Wikileaks, die van de cables uit de Amerikaanse diplomatie, is Gonggrijp niet betrokken geweest. De VS leiden vanuit Virginia met een 120 agenten tellend team dat de meest vergaande bevoegdheden heeft qua opsporing, de strijd tegen WikiLeaks en de gevolgen ervan.

Twitterverkeer is openbaar, maar er is ook een mogelijkheid voor directe berichten. Die zijn besloten, net als bij e-mail. Dit besloten berichtenverkeer van Assange, Gonggrijp cs. wil de openbare aanklager in Virginia inzien. Met de aanwijzingen daaruit kan de aanklager via het OM pogen om ook bij Nederlandse providers bewijsmateriaal te verzamelen.

Maar een eenvoudiger stap is het opvragen van verkeersgegevens, dat wil zeggen de informatie over degenen met wie Gonggrijp heeft gebeld en gemaild. In 2009 is daar door opsporingsbeambten bijna drie miljoen keer gebruik van gemaakt, overigens veelal zonder bevoegdheid, om privéredenen. De drempel is laag. Los daarvan hebben geheime diensten zoals de AIVD toegang tot ons online verkeer.

Wat we nauwelijks beseffen is dat een groot deel van het internetverkeer van Nederlanders, via Google (Gmail ook), Facebook, Twitter, Microsoft (MSN, Hotmail) iPhone/iPad etc. op Amerikaanse computers gevorderd kan worden door justitie in de VS. Daar wordt nauwelijks bij stilgestaan met de stille revolutie die zich volstrekt met versplaatsing van data van pc’s naar computers ver weg (the cloud).

Communicatie van Gonggrijp vond plaats met Assange, maar ook met journalisten, zoals ondergetekende. Het heeft geen pas om daar persoonlijk importantie aan te ontlenen, maar het is wel principieel besloten verkeer tussen een journalist en zijn bron. Het gaat verder: in principe is met de mogelijkheid om informatie te vorderen in dit geval iedereen die met Gonggrijp communiceerde onderwerp van onderzoek. Dat zijn we, in principe, allemaal. Het komt dicht bij de communicatievrijheid van elke Nederlander.

Bovenal heeft Gonggrijp gebruikgemaakt van zijn vrijheid van meningsuiting. Als klokkenluider is hij niet anoniem, net als velen die direct of indirect steun betuigden aan WikiLeaks. Duizenden Nederlanders hebben WikiLeaks gevolgd op Twitter en tientallen hebben actief meegewerkt aan het publiceren van kopieën van de ‘cables’. Zijn ze voortaan verdacht in de VS?

Gonggrijp werkte hiervoor samen met Julian Assange en een IJslandse parlementariër. Dit trio formuleerde mede een wetsvoorstel om van IJsland een vrijhaven voor klokkenluiders en journalistieke onthullingen te maken. Dit was volgens de betrokkenen nodig omdat in grote delen van de westerse wereld inmiddels de vrijheid voor de pers en de vrije meningsuiting van hun bronnen niet meer gewaarborgd is.

Ook Nederland schuift met wetgeving en justitiële maatregelen in de richting van beknotting van de pers. Onder meer het Telegraafconcern werd daarmee geconfronteerd, met de gijzeling van Koen Voskuil van Sp!ts en het afluisteren door de AIVD van onderzoeksjournalisten van De Telegraaf.

Het is begrijpelijk dat Amerika WikiLeaks bestrijdt gezien de schade van de publicaties, maar de ingezette middelen gaan veel te ver. Nog niet duidelijk is overigens of Gonggrijp zelf verdachte is, of dat zijn communicatie mogelijk bewijsmateriaal tegen anderen moet opleveren. Gonggrijp is een internationaal vermaard computerexpert, bekend van zijn strijd tegen stemcomputers, behalve in Nederland ook in India en Brazilië gevoerd. Dit vormt voor de VS wellicht ook een economische reden om hem onschadelijk te maken.

Om genoemde redenen van pers en uitingsvrijheid is de ‘zaak-Gonggrijp’ er een die ons allemaal aangaat. Nederland moet pal gaan staan voor deze man, als signaal dat onze vrijheid ons werkelijk lief is. Politici zouden, ongeachte hun signatuur, moeten opstaan en zich teweerstellen tegen de willekeur van informatieverzameling over Gonggrijp.

Peter Olsthoorn is journalist, maker van Netkwesties.nl, schrijver van De Macht van Google en bestuurslid van de NVJ.