Einde prijzenoorlog post stap dichterbij

Met de overname van Selektmail door Sandd én het advies van Ruud Vreeman kan er op korte termijn een einde komen aan de prijzenoorlog op de Nederlandse postmarkt.

Nog geen vijf weken geleden schetste Gert Jan Morsink, directeur van een bescheiden postbedrijf uit Apeldoorn, een indringend beeld van de mogelijke gevolgen van de liberalisering van de Nederlandse postmarkt. TNT Post, erflater van de PTT en nog steeds met afstand de grootse postbezorger in Nederland, zou op korte termijn kunnen worden overgenomen door de oosterburen. „Daar gaat een andere vlag aan de gevel wapperen’’, zei Morsink over het statige TNT-hoofdkantoor aan de Julianalaan in Den Haag. De knalgele vlag van Deutsche Post, bedoelde hij.

Het liep anders. Wat heet: de Duitsers zijn nu zelf opgekocht – door het bedrijf van Morsink. Gisteren maakte postbezorger Sandd uit Apeldoorn bekend dat het een succesvol bod heeft gedaan op DHL Selektmail, het bruggenhoofd van Deutsche Post in Nederland. Welk bedrag met de overname gemoeid is, wil geen van de partijen vertellen.

Eén ding is duidelijk: de Duitse postgigant (omzet in 2009: 42 miljard euro) gelooft niet dat het vaste voet aan de grond kan krijgen in Nederland. „Een groot internationaal bedrijf als Deutsche Post beoordeelt al zijn activiteiten regelmatig’’, zegt directeur Ronald van Schijndel van Selektmail. „Dat geldt ook voor ons.”

Sandd-topman Morsink zegt het iets minder diplomatiek. „Selektmail heeft de handdoek in de ring gegooid. Wij zijn de afgelopen jaren blijven groeien. Selektmail heeft daarentegen het marktaandeel niet kunnen vergroten.”

Marktaandeel is een van de toverwoorden in de geliberaliseerde, maar ook snel krimpende markt voor post. Tussen 2001 en 2008 daalde het aantal poststukken dat werd verzonden van 5,6 naar 5,3 miljard – een daling van ongeveer een half procent per jaar. In 2007 en 2008 kromp de markt met 5 procent. De laatste twee jaren, zo zeggen betrokkenen, was de daling nog groter.

Vanaf 2000 is de Nederlandse postmarkt stap voor stap vrijgegeven aan de markt. Maar de nieuwkomers – Sandd, DHL Selektmail en Netwerk VSP (de prijsvechter van TNT) kampten vanaf het begin met snel verslechterende marktomstandigheden en moordende concurrentie. Marktpartijen vochten elkaar de tent uit met alsmaar dalende prijzen. In 2007 was de gemiddelde prijs voor een poststuk nog 23,5 cent. Eind 2010 was die gemiddelde prijs gedaald naar 18 cent. Selektmail leverde soms voor 11 cent. De verwachting was dat de Duitsers de prijsoorlog het langste zouden kunnen volhouden.

Toch: de lagere marges moesten ergens van worden betaald. Uit de werkgeverskosten bijvoorbeeld. Nieuwkomers als Sandd en Selektmail werken niet langer met postbodes – ambtenaren in uniform met ijzeren (lees: dure) arbeidsvoorwaarden – maar met ‘postverspreiders’: studenten, bijstandsmoeders en vakantiekrachten die werkten per uur en die er geen probleem van maakten dat ze niet betaald kregen als ze zich ziek hadden gemeld.

Maar deze ‘geliberaliseerde’ arbeidsvoorwaarden stuitten op verzet van bonden én overheid. Als voorwaarde voor de laatste fase van de liberalisering had de regering geëist dat ten minste 80 procent van de ‘postverspreiders’ een reguliere arbeidsovereenkomst zou moeten hebben. Maar over het tempo waarin deze arbeidsvoorwaarden zouden worden ingevoerd, ontstond al snel ruzie tussen werkgevers en werknemers. In september gingen de sociale partners vechtend uit elkaar. Daarna maakte TNT bekend dat het tienduizenden postbodes – werknemers met een arbeidsovereenkomst – moesten worden ontslagen.

Het kabinet vroeg oud PvdA-voorzitter Ruud Vreeman te bemiddelen. Eergisteren presenteerde de oud-burgemeester van Tilburg zijn advies. Vreemans conclusie: de liberalisering van de postmarkt heeft „een valse start’’ gemaakt, omdat er te weinig aandacht was voor de rechten van werknemers. Volgens Vreeman moesten die rechten worden gegarandeerd door de oprichting van een ‘arbeidsovereenkomstenfonds’. De postbedrijven storten hierin middelen om vaste contracten te regelen. De bedrijven die de meeste vaste werknemers hebben (TNT), storten minder dan de bedrijven die met losse werknemers werken (Sandd). De kosten van de regeling komen voor de rekening van de zakelijke klanten, die te maken krijgen met prijsverhogingen.

Zowel de werkgevers als vakbonden reageerden positief op de aanbevelingen van Vreeman. De postbedrijven hadden daar ook een goede reden voor: zonder het compromis-Vreeman had de Staat ingegrepen en hadden de postbedrijven vanaf 1 januari alle medewerkers een arbeidsovereenkomst moeten geven. De rechtszaak tegen deze ‘Algemene maatregel van bestuur’ was al in voorbereiding.

Nu kan er verder worden gepraat over een cao – binnen de kaders die Vreeman heeft aangegeven. Maar voor Deutsche Post hoeft dat niet meer. In 2008 had dochter Selektmail nog een marktaandeel dat ergens tussen de 5 en de 10 procent lag. Vorig jaar zakte dat tot onder de 5 procent. Niet genoeg, oordeelde het hoofdkantoor in Bonn. Voor het kantoor van Selektmail aan de Reaktorweg in Utrecht wapperen straks andere vlaggen: de paarsblauwe van Sandd.