Een communicatieramp in het land van de burgemeesters

Een week na de brand in het Moerdijkse bedrijf Chemie-Pack is nog lang niet duidelijk of er blijvende schade voor mens, dier en milieu is. Wel tekent zich een ander soort ramp af: een diep wantrouwen van bewoners van West-Brabant en de Hoeksche Waard jegens slecht communicerende autoriteiten.

Als er in Nederland iets ernstigs gebeurt, van misdrijf tot natuurramp, is het de burgemeester van de betreffende gemeente die het voortouw neemt in de voorlichting en het geruststellen of juist tot actie manen van de bevolking.

Dat is onze traditie. We willen van een autoriteit horen wat er aan de hand is en wat dit voor ons betekent. Soms gaat dat heel goed, zoals in de recente Amsterdamse zedenzaak, toen burgemeester Eberhard van der Laan (PvdA) zowel in de media als in directe contacten met betrokkenen steeds de juiste toon wist te treffen.

Maar er gebeurt ook wel eens iets in een kleinere gemeente. De binnenkort vertrekkende burgervader van Moerdijk, Wim Denie (PvdA), leek in de eerste uren van de brand en de dag erna niet helemaal opgewassen tegen zijn zware taak. Al snel werd de goedmoedige dorpsburgemeester in de media opgevolgd door zijn collega’s in Breda en Dordrecht, respectievelijk Peter van der Velden (PvdA) en Arno Brok (VVD), als voorzitters van de veiligheidsregio’s West- en Midden-Brabant en Zuid-Holland-Zuid.

Beide heren beschikten duidelijk over meer media-ervaring, maar handelden toch ook voornamelijk volgens het oude handboek crisisbeheersing: wees eenduidig en zeg dat er niets aan de hand is, althans dat daar geen bewijzen voor zijn.

We leven niet meer in de tijd van Colijn. Burgers hebben niet meer vanzelfsprekend vertrouwen in sussende autoriteiten, en dan altijd nog meer in media en wetenschappers dan in niet-gekozen bestuurders.

De informatiebijeenkomst in Strijen, waar Nieuwsuur (NTR/NOS) gisteren verslag van deed, toonde de wantrouwige hoofden en lichaamstaal die we langzamerhand goed kennen. Burgemeesters hebben moeite met het goed duiden van milieurapportages en -adviezen, maar burgers snappen er nog minder van, en worden dan boos. Een Strijenaar adviseerde zelfs om onduidelijke redenen bij alle omwonenden DNA af te nemen.

De hoogleraren Ira Helsloot (crisisbeheersing en fysieke veiligheid, VU) en Jacob de Boer (toxicologie en milieuchemie, VU) doen wel dagelijks op televisie uitspraken, die begrijpelijk en minder geruststellend zijn. Maar wat doet de regering?

De ministers Ivo Opstelten (Veiligheid, VVD) en Edith Schippers (Volksgezondheid, VVD) bezochten begin deze week Moerdijk om zich te laten informeren. We zagen ze rondrijden in een rood busje, maar ze stapten niet uit. Ook dat was een communicatieve blunder, omdat de kijker de conclusie trok dat hun eigen veiligheid voorop stond.

Schippers was gisteren de eerste bestuurder die iets echt verstandigs zei: „Wij weten niet meer dan wij weten.”