China sloopt atelier van in ongenade gevallen Ai Weiwei

Twee jaar had Ai Weiwei, China’s bekendste kunstenaar en een van de ontwerpers van het Olympische vogelneststadion in Peking, erover gedaan om zijn ateliercomplex in de buitenwijken van Shanghai op te bouwen. De door hemzelf ontworpen studioruimtes waren nog maar net in gebruik genomen. Maar er was maar één dag voor nodig om het hele gebouw weer tegen de vlakte te gooien.

Dinsdag stond in alle vroegte onverwachts een team van zestien slopers voor de deur. Volgens de deelgemeente Jiading waaronder de kunstwijk van Shanghai valt, was het ateliergebouw illegaal „omdat niet de juiste procedures waren gevolgd”. De onofficiële lezing is dat de 53-jarige Ai Weiwei, zoon van de revolutionaire dichter Ai Qing, de Chinese autoriteiten te veel tegen de haren in heeft gestreken.

„Alles is weg”, zei een verslagen Ai gisteren tegen de pers. „Er is alleen zwart over. Dinsdagavond om negen uur hadden ze de klus geklaard.” Ook een naburig atelier dat Ai voor een bevriende kunstenaar had ontworpen is volgens Ai vernietigd.

Twee jaar geleden was Ai Weiwei nog warm onthaald door het stadsbestuur van Shanghai. Zijn nieuwe studiocomplex moest het hart worden van de bruisende kunstgemeenschap van de stad. Er zou een educatief centrum worden gehuisvest, plus een onderkomen voor gastkunstenaars. De renovatie van het voormalige pakhuis tot een ruim tweeduizend vierkante meter tellend kunstcomplex heeft Ai naar eigen zeggen zo’n 1 miljoen dollar gekost.

De afgelopen jaren ontpopte Ai zich echter als een van de meest uitgesproken critici van de Chinese Communistische Partij. Hij bemoeide zich met de zaak rond Yang Jia, de man die de doodstraf kreeg omdat hij uit frustratie zes politieagenten doodstak nadat hij was aangehouden wegens het ontbreken van de juiste papieren bij zijn fiets. Ai maakte tevens een documentaire over de advocaat Feng Zhenghu, die meer dan drie maanden op het vliegveld van Tokio vastzat omdat Shanghai hem niet toe wilde laten. Ook bekritiseerde Ai de rol van de overheid bij de aardbeving in Sichuan, waarbij duizenden schoolkinderen omkwamen. En hij is goed bevriend met Liu Xiaobo, die vorig jaar de Nobelprijs voor de Vrede kreeg.

Al enkele maanden na de oplevering van Ai’s ateliercomplex in juli 2010 gaven de autoriteiten de opdracht om het gebouw weer te sluiten omdat de juiste vergunningen zouden ontbreken. Volgens Ai had hij de garantie gekregen dat de sloop niet zou plaatsvinden voor 3 februari, de eerste dag van het Chinese nieuwe jaar. Nadat hij afgelopen dinsdagochtend gealarmeerd was door buren, vloog Ai vanuit zijn woonplaats Peking naar Shanghai, waar hij nog net zag hoe de laatste muren van zijn atelier tegen de grond gingen.

In november organiseerde Ai nog een krabfeest in zijn studio in Shanghai om te protesteren tegen de aanstaande sloop. Het woord voor rivierkrab lijkt op het Chinese woord voor harmonie, een begrip waar de Communistische Partij voortdurend mee schermt. Twee dagen voor de protestactie zou plaatsvinden werd Ai onder huisarrest geplaatst. Het feest ging toen zonder de kunstenaar door en werd bezocht door zo’n achthonderd sympathisanten.

Sandra Smallenburg