Bevelhebber luchtmacht had slok op

Het rapport over de crash, waarbij de president omkwam, is zeer pijnlijk voor Polen.

Een combinatie van slechte voorbereiding, overmoed en zelfs alcoholgebruik.

Een volledige blamage voor Polen. Op een andere manier kan het eindrapport over de vliegramp, die de Poolse president Lech Kaczynski vorig jaar het leven kostte, niet worden uitgelegd.

Volgens het gisteren gepubliceerde rapport van de door Russen en Polen bevolkte onderzoekscommissie MAK leidde een fatale combinatie van slechte voorbereiding, overmoed, psychologische druk op de piloten en zelfs alcoholgebruik tot de ramp op het Russische militaire vliegveld van Smolensk. Daarbij vielen behalve de president 95 doden, onder wie tientallen Poolse prominenten.

Het onderzoek heeft de Pools-Russische relatie, die juist leek te verbeteren, een knauw gegeven. De Poolse premier Donald Tusk noemde het rapport, dat hij eerder mocht inzien, onlangs al „onacceptabel”, omdat de Russen hun eigen rol in de ramp zouden onderbelichten. Harde woorden, die achteraf gezien vooral lijken te zijn bedoeld om het Poolse gezichtsverlies te beperken.

Dat de Polen er in Smolensk een potje van hebben gemaakt stond al langer vast, maar gisteren kwamen nieuwe pijnlijke details aan het licht, zoals de alcohol in het bloed van generaal Andrzej Blasik, de opperbevelhebber van de Poolse luchtmacht. Blasik zat in het toestel als passagier, als gast van Kaczynski, maar voegde zich vlak voor de landing bij de piloten in de cabine.

Ook zonder zijn schaduw stonden de drie luchtmachtpiloten die de delegatie naar Smolensk vlogen al onder grote psychologische druk. Kaczynski was voor een prestigieuze herdenking op weg naar de nabijgelegen Katyn-bossen, waar in 1940 duizenden Poolse officieren heimelijk waren geëxecuteerd op bevel van Stalin. Een van de grootste Poolse trauma’s. Niet landen was eigenlijk geen optie.

De vlucht was niet alleen in strijd met het gezonde verstand – in het toestel zat de complete militaire top van Polen – maar ook met procedures. Volgens de Russische voorzitter van MAK, Tatjana Anodina, vertrok het vliegtuig uit Warschau zonder actuele meteorologische informatie en zonder ‘plan B’, voor het geval er niet in Smolensk geland kon worden.

In Smolensk hing dikke mist, de lokale luchtverkeersleiding raadde een landing af. Niet alleen negeerden de piloten dit, zij daalden ook met een snelheid die onder die weersomstandigheden onacceptabel is. Toen het systeem dat waarschuwt voor de nabijheid van land, het signaal ‘Pull Up’ gaf werd de landing toch doorgezet.

Of de Polen vrede met het rapport zullen hebben, valt nog te bezien. Waarheid is een betrekkelijk begrip in een land waar complottheorieën altijd aanwezig zijn – het gevolg van een bloedige geschiedenis, met Moskou doorgaans in de rol van boeman. Bovendien is het onderzoek naar de crash al maanden inzet van een politiek steekspel, bedoeld om de populaire premier Tusk te schaden. De oppositie verwijt Tusk slapheid jegens de Russen. De ramp zelf lijkt daarbij van secundair belang.

De timing van het eindrapport is ongelukkig. Zowel Tusk als Edmund Klich, de Poolse gezant binnen MAK, zijn deze week met vakantie. Het besluit om juist nu te publiceren is koren op de molen van complotdenkers die volhouden dat in Smolensk een aanslag is gepleegd. Anderzijds hebben de Polen lang gemopperd dat het onderzoek te traag ging. Het is kortom nooit goed.

Vorige maand stuurde Warschau aanmerkingen naar Moskou, met de eis dat deze verwerkt worden in het rapport. Dat is niet gebeurd. Ze zitten in een appendix. Maar de Poolse luchtvaartexpert Krzysztof Krawcewicz zei dat dit in overeenstemming is met internationale verdragen. Volgens Warschau was de luchtverkeerstoren in Smolensk onderbemand en was het niet duidelijk of er tijdens de landing civiele of militaire procedures van kracht waren. Krawcewicz vindt die kritiek onzinnig. „Als we van tevoren niet wisten wat de procedures waren, hadden we gewoon niet moeten vliegen. Er is gevlogen op basis van het principe: we zien wel.”