Steun, toeverlaat én raadgever

Hoe breng je als arts slecht nieuws ? Hoe geef je advies?

Voor ethische kwesties is er nu een voor iedereen toegankelijke website.

Een patiënt heeft kanker en is niet meer te genezen. Jij bent de behandelend arts. Je kunt de patiënt een behandeling aanbieden om iets langer in leven te blijven, maar daar zal hij of zij ziek van worden. Je kunt ook niet behandelen. Dan zal de patiënt eerder overlijden maar wel een betere levenskwaliteit hebben.

Hoe bespreek je dat met de patiënt? Hoe breng je het verhaal? En op welk moment? En welk advies geef je?

Om artsen én artsen in opleiding te helpen bij ethische kwesties is er sinds gisteren de website Waardenweb. Opgezet door het Academisch Medisch Centrum (AMC). „Ethiek heeft vaak een zwaar imago”, vertelt Myra van Zwieten, universitair docent medische ethiek en communicatie aan het AMC en initiatiefnemer van de site. „Deze site moet ethiek toegankelijk maken.”

Hoe? Door bezoekers na te laten denken over hun eigen normen en waarden, zegt Van Zwieten. Op de site worden zeventien ethische dilemma’s aangehaald. Het zijn alledaagse morele kwesties. Een voorbeeld: patiënten willen een begripvolle arts, maar te veel betrokkenheid kan een arts misschien in gevaar brengen. Hoe wil jij je verhouden? Er volgt een opdracht: interview iemand uit je omgeving die vaak bij een arts komt en vraag hem of haar naar persoonlijke ervaringen. En beantwoord vervolgens vragen als: hoe ver moet een arts volgens jou gaan om de patiënt als persoon te begrijpen?

Op deze manier dwing je artsen of artsen in opleiding om na te denken over morele kwesties, zegt Van Zwieten. In het voorbeeld over de patiënt met kanker, moeten de artsen nadenken over wat het juiste moment is om de kwestie aan te kaarten. En hoe dat dan moet: met zachte woorden of juist heel direct, vertelt Van Zwieten.

De site vertelt de artsen niet wat ze precies moeten doen, of wat wel of niet juist is. „Nee, we willen artsen alleen aan het denken zetten. Dus laten we ze nadenken over hun eigen gevoelens, en hun normen en waarden in relatie tot existentiële vragen.”

Arts-assistent Vanessa Harris is enthousiast. „Je wordt dagelijks met ethische kwesties geconfronteerd, dus ik vind een website die daar ondersteuning in biedt een heel fijn.”

Ethische dilemma’s zijn er altijd geweest. Maar tegenwoordig zijn er, volgens van Zwieten, meer en andere dilemma’s bijgekomen. „De zorg is minder eenduidig vanwege grotere mogelijkheden op geneeskundig gebied.” Ook hebben „internet, wetgeving en de nadruk op autonomie patiënten steeds mondiger gemaakt”.

Daarbij staat de arts nu veel minder op een voetstuk. „Ze staan nu meer naast de patiënt, en hebben, naast hun rol als medisch expert, meer een begeleidende rol.” De patiënt wil bovendien dat de arts raadgever is. Dat is moeilijk, zegt Van Zwieten. „Het is lastig evenwicht te vinden.” Neem een vrouw die zwanger is en bij wie blijkt dat de foetus het syndroom van Down heeft. De arts geeft de optie om de zwangerschap te beëindigen. Maar hoe opper je dat? En hoe kom je niet moraliserend over? Zonder iemand ter verantwoording te roepen?

Arts-assistent Sientje Hagt, werkzaam bij het AMC, weet hoe lastig het is. „Je hebt heel vaak een moreel oordeel over iets.” De site helpt, zegt ze. „Nu kun je van tevoren al nadenken over kwesties. Je komt erachter waarom je iets denkt. En zo sta je ook meer open voor andere meningen. „Ik had eens iemand die na een ongeluk een litteken op zijn gezicht had. Hij wilde het litteken weg laten halen door de plastisch chirurg, maar die vertrouwde er niet op dat het dan mooier zou worden. Moreel gezien vond ik de patiënt gewoon mooi met litteken, maar de patiënt zelf was gewoon heel onzeker. Achteraf gezien had ik mijn gedachten gewoon moeten uitspreken. Je haalt er veel winst uit als je kunt uitleggen hoe je erover denkt zonder te tornen aan de wensen van de patiënt. De verhouding tussen arts en patiënt is scheef. En je denkt als arts eigenlijk automatisch dat jouw oordeel belangrijker is, omdat je verstand hebt van de medische kant. Maar het gaat helemaal niet om medische zaken, het gaat over ethische zaken. En daar kwam ik onder andere door de website achter.”