Snel en wendbaar: klein zijn heeft zijn voordelen

Ze zijn klein, maar wel de besten: Messi (1,69 meter), Xavi en Iniesta (beiden 1,70).

Het speelsysteem van hun club Barcelona is gebaat bij kleine, wendbare voetballers.

De drie beste voetballers ter wereld zijn opvallend klein. En de kleinste van hen werd maandagavond verkozen tot de allerbeste. Lionel Messi (1,69 meter) won de Gouden Bal van wereldvoetbalbond FIFA en het tijdschrift France Football, ten koste van de net iets grotere Xavi Hernández en Andrés Iniesta (beiden 1,70 meter). Dat is opmerkelijk in een sport waar fysieke kracht steeds belangrijker is geworden.

Het drietal speelt ook nog eens voor dezelfde club, FC Barcelona. De Catalanen zien de uitverkiezing van Messi als een prijs voor de hele club. Als een beloning voor de filosofie waarbij het pure voetbal altijd de boventoon voert, stelt oud-speler en oud-trainer Carles Rexach in de Spaanse krant El País. „Ik ben er nog het meest trots op dat echt uitgekomen is wat ik mijn leven lang heb gedacht: je hoeft niet per se te vechten tot je erbij neervalt. Dat er ook plek is voor kleine spelers bewijst FC Barcelona al decennia.”

In het verleden maakten kleine spelers als Alan Simonsen (1,65 meter), Diego Maradona (1,66 meter) en Romario (1,69) furore bij de club.

De speelwijze van FC Barcelona – het zogenoemde ‘fútbol tiki taka’ – komt volgens de ontdekker van Messi voort uit de Hollandse School van Rinus Michels en Johan Cruijff. Het Nederlandse tweetal zorgde in de jaren zeventig van de vorige eeuw voor voetbalrevolutie. Als tegenhanger van het Italiaanse ‘catenaccio’ werd gekozen voor een aanvallende spelstijl waarbij snel positiespel en balbezit centraal stonden. Onder leiding van oud-speler Pep Guardiola is de speelwijze geperfectioneerd waardoor schoonheid en resultaat aan elkaar gekoppeld zijn.

De door de club zelf opgeleide Messi, Iniesta en Xavi zijn sleutelspelers in het snelle combinatievoetbal van Barcelona. De ploeg speelt de bal in een wedstrijd gemiddeld zo’n zeshonderd keer over. Dat is tweehonderd keer meer dan de meeste andere Europese topclubs. In de jeugdteams worden de automatismen van het spel er al ingeslepen. Rexach: „Barcelona heeft een voorsprong van dertig jaar op de rest.”

Het middenveld en de aanval zijn door de speelwijze gebaat bij kleine, wendbare voetballers met een perfecte balcontrole. Toch vreesde ook Barcelona dat Messi, die in zijn jeugd kampte met een groeistoornis, te klein zou blijken voor topvoetbal. Hij kreeg daarom hormooninjecties toegediend.

Nog steeds zijn Messi en zijn twee medespelers opvallend klein. Gemiddeld zijn voetballers in Europa 1,82 meter groot, dat blijkt uit een database van 12.524 spelers die in de 36 beste competities in Europa spelen. De database wordt bijgehouden door onderzoekers van sportwetenschappelijk instituut CIES in Neuchâtel. Het instituut publiceert jaarlijks een demografisch overzicht van het Europese profvoetbal. Zo is meer dan eenderde van de profvoetballers in Europa groter dan 1,85 meter. En slechts 12 procent is kleiner dan 1,75 meter.

FC Barcelona is zelfs het kleinste team van heel Europa, vertelt onderzoeker Roger Besson van het CIES aan de telefoon. De selectie heeft een gemiddelde lengte van 1,77 meter, vijf centimeter onder de Europese norm. Grote spelers hebben meer kans prof te worden, concluderen Besson en zijn collega’s. Reden is volgens hen dat de meeste clubs in jeugdopleidingen de voorkeur geven aan voetballertjes die boven de anderen uitsteken, en sneller op hogere niveaus kunnen meedoen.

Edwin Goedhart, hoofd van de medische staf van Ajax, weet ook dat het betaald voetbal de afgelopen jaren fysieker is geworden. „Het heeft met je voetbalfilosofie te maken wat voor type spelers je het beste kunt gebruiken. In de tweede divisie in Engeland zul je meer grote en sterke spelers aantreffen dan bij FC Barcelona of Ajax”, zegt Goedhart. „De tijd en de ruimte die je in het veld krijgt is veel minder geworden. Dus proberen aanvallend ingestelde teams ergens in het veld een overtalsituatie te creëren. Dat is vaak op het middenveld. Kleine en behendige spelers zoals Messi, Iniesta en Xavi zijn dan in het voordeel tegenover loggere voetballers. Maar vergeet niet dat FC Barcelona met Piqué en Keita ook over sterke spelers beschikt. Een combinatie van kracht, lengte en techniek blijft toch ideaal.”

Oud-international Pierre van Hooijdonk (1,93 meter) is het met Goedhart eens. Dat Messi gekozen is tot speler van het jaar betekent volgens hem niet dat lengte en kracht minder belangrijk zijn in het moderne voetbal. „Een kleine speler kan alleen functioneren als hij over uitzonderlijke kwaliteiten beschikt”, stelt Van Hooijdonk. „Kleine spelers zonder iets extra’s zijn kansloos. Die worden overlopen door de grote, sterke voetballers. Je zou een lange, krachtige speler moeten kunnen kruisen met een Messi of Xavi. Dan krijg je een speler die in álles goed is. Misschien kwam Zinedine Zidane [1,85 meter] het dichtst in de buurt van de ideale voetballer. Hij had inzicht, snelheid, techniek en kon scoren en koppen.”

Volgens Van Hooijdonk hebben kleinere spelers doorgaans wel een betere techniek. Ze kunnen de bal met hun kleinere voeten beter richting geven. „Met een maatje 41 of 42 kun je met de wreef van je voet het hart van de bal raken. Zoals Sneijder doet. Voor een speler met grote voeten is dat moeilijker”, zegt de voormalig vrijetrappenspecialist, die zelf schoenmaat 46 heeft.

Ondanks Messi’s uitverkiezing lijken grote spelers de toekomst te hebben. Zo zweren de Spaanse club Real Madrid, het Engelse Chelsea en PSV bij lengte en fysieke kracht. Roger Besson van het CIES zag de gemiddelde lengte van voetballers in Europa de afgelopen jaren gestaag groeien. „Hoewel er geen verband is tussen de lengte van spelers en de resultaten die hun teams behalen.”

De enige ploeg die met succes dezelfde speelwijze als FC Barcelona hanteert is het Spaanse nationale elftal, dat voor een groot deel bestaat uit voetballers van de Catalaanse club. Is het eigenlijk wel mogelijk om het concept van FC Barcelona te kopiëren? „Jawel, hoor”, zegt Rexach. „Alleen heeft FC Barcelona een voorsprong van dertig jaar op de rest.”