Postmarkt op de schop

De liberalisering van de Nederlandse postmarkt is binnen 24 uur op zijn kop gezet. De economische verhoudingen tussen de postbedrijven zijn door het samengaan van twee nieuwkomers op slag gewijzigd. Tevens gloren nieuwe sociale verhoudingen tussen werkgevers en vakbonden, met het kabinet in een controlerende rol. In de postsector werken meer dan 50.000 mensen. Voor de postbodes van TNT is het doorgaans een vaste baan, voor de bezorgers van de nieuwkomers is het juist tijdelijk en parttime werk.

De liberalisering begon in 2000 en is per 1 april 2009 afgerond toen de markt voor brieven tot 50 gram werd vrijgegeven. Daarmee liep Nederland vooruit op de Europese afspraken. De liberalisering van de krimpende postmarkt is een van de grote politieke projecten van het afgelopen decennium waarin monopolies zijn afgebroken en afnemers van bijvoorbeeld energie en zorgverzekeringen meer te kiezen kregen.

Zoals dat gaat in liberaliseringsprocessen is de voortgang schoksgewijs, vol botsende belangen en beoogde, maar ook onverwachte uitkomsten. Vanochtend kondigde de kleinere nieuwkomer Sandd verrassend de overname aan van de activiteiten van SelektMail, een dochter van Deutsche Post, de kapitaalkrachtige Duitse posterijen. Daarmee wordt de markt het domein van twee partijen: Sandd en voormalig monopolist TNT Post. De overname volgt op het advies dat ‘verkenner’ Ruud Vreeman gistermiddag gaf over nieuwe arbeidsverhoudingen in de bedrijfstak. Vreeman, oud-FNV-bestuurder, onderzocht in opdracht van staatssecretaris Henk Bleker (CDA) van economie en innovatie hoe de vorig jaar ontstane impasse tussen de vakbonden en de nieuwe loon- en prijsvechters doorbroken moest worden. Een van de prijsvechters is een dochterbedrijf van TNT Post, dat zelf 11.000 banen voor postbodes schrapt, waarvan 2.300 door gedwongen ontslagen. Dat is dan nog een halvering, afgedwongen na een serie scherp getimede stakingen. TNT Post wordt dit jaar onder druk van aandeelhouders ook afgesplitst van het het moederbedrijf dat doorgaat in de profijtelijke pakjesbezorging.

Vreeman wil de impasse doorbreken met vaste arbeidsovereenkomsten voor werknemers bij de nieuwkomers. Zijn advies voor een stabiele en fatsoenlijke postmarkt komt tegemoet aan de kritiek op rechtenloze flexwerkers die de voorzitters van FNV en CNV afgelopen week nogmaals ventileerden. In de Nederlandse arbeidsverhoudingen bestaat van oudsher een afkeer van concurrentie tussen ondernemingen op basis van verschraalde arbeidsvoorwaarden. Het is goed dat het kabinet het advies van Vreeman omarmt. Daarnaast moet effectiever mededingingstoezicht de klanten beschermen tegen de verleiding voor de slechts twee overblijvende aanbieders om prijsafspraken te maken.