Kun je een geldboete ruilen voor een gevangenisstraf?

Met verbazing leest Job Vogels uit Utrecht soms in de krant dat een geldboete van een veroordeelde wordt omgezet in een gevangenisstraf. Geldboetes brengen immers geld op, terwijl gevangenisstraffen juist duur zijn. Waarom zou je veroordeelden dan die keuze geven?

Volgens strafrechtadvocaat Hans Anker hebben verdachten niet zelf de keuze tussen een boete en een gevangenisstraf. Opsluiting is namelijk een zwaardere straf en is daarom niet inwisselbaar voor een geldboete. Maar bij strafzaken waar de verdachte een boete krijgt opgelegd, is de rechter verplicht om ‘vervangende hechtenis’ in het vonnis op te nemen. Dat staat in artikel 24c van het Wetboek voor strafrecht: „Bij de uitspraak waarbij een geldboete wordt opgelegd, beveelt de rechter voor het geval dat noch volledige betaling noch volledig verhaal van het verschuldigde bedrag volgt, dat vervangende hechtenis zal worden toegepast.” Deze regel is vooral bedoeld als „stok achter de deur, om veroordeelden tot betalen te dwingen”, vertelt Anker.

Als de veroordeelde de boete vervolgens niet betaalt, en de rechter dus de geldboete in een gevangenisstraf moet omzetten, geldt een eenvoudige rekensom: „Voor elke volle 25 euro wordt niet meer dan één dag opgelegd.” De rechter rondt de uitkomst van die rekensom altijd naar boven af. Overigens kunnen ook taakstraffen die niet of slecht zijn uitgevoerd, worden omgezet in een vervangende hechtenis. Hier geldt: twee uur werken is een dag zitten.

Maar volgens advocaat Anker hoeft Job Vogels niet bang te zijn dat de staat geld misloopt door deze regeling. ‘Vervangende hechtenis’ komt in de praktijk niet vaak voor. „De rechter houdt bij zijn vonnis meestal rekening met de draagkracht van de verdachte. Kan hij echt niets betalen, dan ligt een werkstraf meer voor de hand”, legt Anker uit.

Dan houd je altijd nog de wanbetalers over; zij die wel kunnen, maar niet willen betalen. Daar heeft Justitie volgens Anker een truc voor. „Justitie houdt vaak grote inningsacties vlak voor belangrijke gebeurtenissen, zoals het WK voetbal of Kerst. Je ziet dan dat de meesten het bedrag opeens wel bij elkaar kunnen krijgen. Ze brengen namelijk niet graag de feestdagen achter de tralies door.”

Overigens kan de rechter ‘vervangende hechtenis’ alleen bij strafzaken opleggen. Eenvoudiger overtredingen, zoals boetes voor te hard rijden, handelt het Centraal Justitieel Incassobureau af. Betaal je die boete niet, dan komt gewoon de deurwaarder bij je langs.

Servaas van der Laan