Eindrapport crash is afgang voor Warschau

Nieuwsanalyse

De Poolse politiek lijdt gezichtsverlies door het rapport over de ramp in Smolensk. De relatie met Moskou krijgt een knauw.

Een volledige blamage voor Polen. Op een andere wijze kan het eindrapport over de vliegramp die de Poolse president Lech Kaczynski vorig jaar het leven kostte niet worden uitgelegd.

Volgens het vanochtend gepubliceerde rapport van de door Russen en Polen bevolkte onderzoekscommissie MAK leidde een fatale combinatie van slechte voorbereiding, overmoed, psychologische druk op de piloten en zelfs alcoholgebruik tot de ramp op het Russische militaire vliegveld van Smolensk, waarbij behalve de president 95 doden vielen, onder wie tientallen Poolse prominenten.

Het onderzoek heeft de Pools-Russische relatie, die juist leek te verbeteren, een knauw gegeven. De Poolse premier Donald Tusk noemde het rapport, dat hij eerder mocht inzien, onlangs al „onacceptabel”, omdat de Russen hun eigen rol in de ramp zouden onderbelichten. Harde woorden, die achteraf gezien vooral lijken te zijn bedoeld om het enorme Poolse gezichtsverlies te beperken.

Dat de Polen er in Smolensk een potje van hebben gemaakt stond al langer vast, maar vanochtend kwamen nieuwe pijnlijke details aan het licht, zoals de alcohol in het bloed van generaal Andrzej Blasik, de opperbevelhebber van de Poolse luchtmacht. Blasik zat in het toestel als passagier, als gast van Kaczynski, maar voegde zich vlak voor de landing bij de piloten in de cabine.

Ook zonder zijn schaduw stonden de drie luchtmachtpiloten die de delegatie naar Smolensk vlogen al onder grote psychologische druk. Kaczynski was voor een prestigieuze herdenking op weg naar de nabijgelegen Katyn-bossen, waar in 1940 duizenden Poolse officieren op bevel van Stalin heimelijk waren geëxecuteerd. Een van de grootste Poolse trauma’s. Niet landen was eigenlijk geen optie.

De vlucht was niet alleen in strijd met het gezonde verstand – in het toestel zat de complete militaire top van Polen – maar ook met basale procedures. Volgens de Russische voorzitter van MAK, Tatjana Anodina, vertrok het vliegtuig uit Warschau zonder actuele meteorologische informatie en zonder ‘plan B’, voor het geval er niet in Smolensk geland kon worden.

In Smolensk hing dikke mist, de lokale luchtverkeersleiding raadde een landing af. Niet alleen negeerden de piloten dit, ook daalden zij met een snelheid die onder zulke weersomstandigheden onacceptabel is. Ook toen het TAWS-systeem, dat waarschuwt voor de nabijheid van land, het signaal ‘Pull Up’ gaf werd de landing doorgezet.

Of de Polen vrede met het rapport zullen hebben, valt nog te bezien. Waarheid is een betrekkelijk begrip in een land waar complottheorieën – niet alleen over deze vliegramp – altijd aanwezig zijn, het gevolg van een met bloed overgoten geschiedenis met Moskou doorgaans in de rol van boeman.

Bovendien is het onderzoek naar het ongeluk al maanden inzet van een intern politiek steekspel, bedoeld om de populaire premier Tusk zoveel mogelijk te schaden. De oppositie verwijt Tusk slapheid jegens de Russen. De ramp zelf lijkt daarbij van secundair belang.

De timing van het eindrapport is ongelukkig. Zowel Tusk als Edmund Klich, de Poolse gezant binnen MAK, zijn deze week met vakantie. Het besluit om juist nu te publiceren is koren op de molen van complotdenkers die volhouden dat in Smolensk een aanslag is gepleegd. Anderzijds hebben de Polen maandenlang gemopperd dat het onderzoek te langzaam ging. Het is kortom nooit goed.

Vorige maand stuurde Warschau aanmerkingen naar Moskou, met de eis dat deze verwerkt worden in het rapport. Dat is, zo blijkt nu, niet gebeurd. Het commentaar zit in een appendix. Maar de Poolse luchtvaartexpert Krzysztof Krawcewicz zei vanmorgen op nieuwszender TVN24 dat dit in overeenstemming is met internationale verdragen. Er rustte geen plicht op de Russen om gehoor te geven aan het Poolse verzoek.

Volgens Warschau was de luchtverkeerstoren in Smolensk onderbemand en was het niet duidelijk of er tijdens de landing civiele of militaire procedures van kracht waren. Krawcewicz vindt die kritiek onzinnig. „Als we van tevoren niet wisten wat de procedures waren, hadden we gewoon niet moeten vliegen. Er is gevlogen op basis van het principe: we zien wel.”