Dierenliefde

Bullebijten, vogelsnijden, zwijntje-tik en katmeppen waren populaire spelletjes, maar in de Amsterdamse Jordaan van de negentiende eeuw was niets zo geliefd als palingtrekken. Hierbij werd eerst over een gracht een touw gespannen waaraan een levende paling hing. Vervolgens moesten deelnemers in bootjes onder het touw doorvaren en daarbij proberen de glibberige vis boven hun hoofd te grijpen – hilariteit gegarandeerd.

Maar in 1886 kwamen politiemannen het volksvermaak aan de (nog niet gedempte) Amsterdamse Lindengracht opeens ruw verstoren: ze knipten het touw door. De Jordanezen waren woedend. Twee dagen vochten ze met de politie en het te hulp gekomen leger. Bij het ‘Palingoproer’ vonden 25 mensen de dood.

Waarom had de politie eigenlijk ingegrepen? Het optreden kwam voort uit een ontwikkeling die in de eerste helft van de negentiende eeuw in Engeland was ingezet. Binnen de upper class was verzet ontstaan tegen mishandeling van dieren. De diervriendelijke ideeën vonden navolging binnen de Nederlandse elite, die zich realiseerde dat een goede behandeling van dieren kon leiden tot ‘veredeling van de mensch’ en dus tot een beschaafde natie. Vanaf 1864 richtten gegoede burgers verschillende verenigingen voor dierenbescherming op. In 1886 behaalden deze een groot succes: dierenmishandeling werd een wettelijk misdrijf. Maar dit betekende niet dat iedereen hiervan was doordrongen, zoals datzelfde jaar bleek in de Jordaan. Het ‘onbeschaafde volk’ moest nog worden opgevoed.

Anno 2011 is dierenmishandeling geen elitair thema meer, zeker niet sinds het PVV-Tweede Kamerlid Dion Graus hoogstpersoonlijk zorgde voor 500 animal cops (ook wel: ‘caviapolitie’) in het regeerakkoord. Dat blijkt ook uit de reacties op een project van de controversiële Nederlandse kunstenares Tinkebell. Vorige week moest zij voor de rechter komen; ze had in een galerie 95 hamsters in hamsterballen laten lopen om aan de kaak te stellen hoe mensen omgaan met hun huisdieren.

Maar of de onderkenning van dierenmishandeling tot meer ‘beschaving’ heeft geleid? Dat is maar zeer de vraag. Liefde voor het dier kan leiden tot grote afkeer van de medemens: Tinkebell wordt al jarenlang bedolven onder hatemail, die voornamelijk bestaat uit gruwelijke fantasieën over de manier waarop zij aan haar einde kan worden gebracht.

Jaap Cohen