Burgemeesters met een geruststellend verhaal

Er zijn wel degelijk gevaarlijke stoffen vrijgekomen. Maar als iedereen zich aan de adviezen houdt, is er geen gevaar voor de volksgezondheid.

Krijgt de bevolking de juiste informatie van de autoriteiten over de gevolgen van de grote brand in Moerdijk? Veel deskundigen op het gebied van crisisbeheersing en communicatie leveren dezer dagen in verschillende media kritiek. Het publiek wordt traag, onvolledig en in bestuurlijk jargon op de hoogte gebracht, zeggen ze.

Gisteren was er een nieuwe informatieronde. Zes dagen na de brand presenteerden de burgemeesters van Breda en van Dordrecht – de leiders van de crisisteams in Brabant en Zuid-Holland – het gezondheidsonderzoek op basis van metingen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). De publicatie geschiedde sneller dan de wetenschappers zelf misschien verantwoord achtten.

Maar, zei burgemeester Van der Velden van Breda: „Het maatschappelijk belang van die openbaarheid gaat in onze ogen voor op de precieze en technische juistheid van alle informatie.” En had minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) deze week ook niet opgeroepen tot „maximale transparantie” jegens omwonenden? De crisisleiders hadden de oproep ter harte genomen.

Op de persconferentie klonken geruststellende woorden. De omwonenden van de brand in Moerdijk konden weer rustig gaan slapen: de autoriteiten bleven „alert”, zeiden ze zelf. En verder waren de feiten dat die omwonenden „zeer beperkt” aan toxische stoffen waren blootgesteld. „Dit betekent dat er geen gezondheidseffecten op de korte of de lange termijn te verwachten zijn”, luidde het gezondheidsadvies van het RIVM. De lage blootstelling kwam vooral, aldus het RIVM, doordat de brandweer de brand bij Chemie-Pack gecontroleerd heeft laten uitbranden, met als gevolg een hoge rookpluim. Daardoor hebben de vrijkomende stoffen zich hoog in de lucht verspreid en verdund. „De concentraties op leefniveau zijn daardoor lager.”

Een paar uur later kwam de twijfel opzetten. Toen had iedereen het onderliggende rapport kunnen lezen van het zogenoemde Beleidsondersteunend Team Milieu Incidenten, een interdepartementaal team dat adviseert bij milieu-incidenten. Met daarin de precieze resultaten van de metingen door het RIVM.

Op televisie vertelde toxicoloog Jacob de Boer dat hoge concentraties lood en mangaan waren gemeten – en dat is bepaald niet goed voor de volksgezondheid. Lood in concentraties duizend keer hoger dan normaal in de Mariapolder bij het dorp Strijensas in de Hoekse Waard, aan de overkant van het Hollands Diep, op ruim drie kilometer afstand van de brand. Waarom hadden de burgemeesters daarover tijdens de persconferentie niets verteld? Hadden ze iets te verbergen?

Nee, zeiden de beleidsmakers vanmorgen. Het doel van de persconferentie was niet om in detail te vertellen welke concentraties gevaarlijke stoffen op welke locaties precies waren aangetroffen. Veel meer ging het erom, te laten weten wat de betekenis van al deze metingen waren voor de gezondheid van omwonenden en hulpverleners. Daarin staat het begrip blootstelling centraal. Inderdaad, er is via bluswater het nodige gif terecht gekomen in sloten. Op spruiten, prei, boerenkool, groene kool en savooiekool. En – in de vorm van min of meer schadelijk roet – op speeltoestellen in de wijde omgeving.

Maar de kans dat mensen daar ziek door worden, is erg klein. Want al sinds vorige week woensdag gold het advies om geen groente uit de wijde omgeving onder de rookpluim te consumeren. Om kinderen niet te laten ravotten op speeltoestellen. En enkele dagen later volgde het advies om contact te vermijden met bluswater in sloten in de directe omgeving van Chemie-Pack. Want die sloten bleken na metingen door het waterschap Brabantse Delta zwaar vervuild. Contact met het bluswater kon leiden tot huidirritatie. Al die adviezen blijven van kracht, dus de gevaren voor de volksgezondheid zijn klein.

En dat lood in hoge concentraties, zegt een woordvoerder van het crisisteam, was tijdens een meting een dag later al „met een factor vijfhonderd” verminderd. „Als je nu gaat kijken, is het misschien al verdwenen.”

Dat betekent niet dat er niets aan de hand is. Hulpverleners, werknemers op het industrieterrein en journalisten kunnen last hebben van „irritatie van de luchtwegen” of „huidirritatie” door direct contact met verontreinigd bluswater of regenwater. Uitgedampte gevaarlijke stoffen in het bluswater zijn echter „niet gevaarlijk voor de volksgezondheid”. Daarvoor zijn de concentraties van bijvoorbeeld tolueen en ethylbenzeen te laag. De autoriteiten roepen iedereen met klachten of zorgen op om naar huisarts of GGD te stappen. En als er roet in je tuin ligt, aldus arts en milieukundige Henk Jans gisteren, maak het dan schoon met warm water en sop.