Belgen moeten navigeren in de mist

Media en politici spelen de verschillen tussen Walen en Vlamingen erg uit. „Alsof het verschil met Walen groter is dan met geïmmigreerde Turken.”

Op de Vlaamse radio werd het vanochtend een ‘Lazarus-formatie’ genoemd: steeds maar weer worden de onderhandelingen over een nieuwe regering en een staatshervorming in België doodverklaard door politici die eraan meedoen. En steeds maar weer gaan ze daarna toch door.

Gistermiddag bleek dat koning Albert het ontslag niet aanvaardt van bemiddelaar Johan Vande Lanotte, die wekenlang tevergeefs aan een compromistekst had gewerkt. En dat de leiders van de twee grootste partijen in België, Elio Di Rupo van de Franstalige socialisten en Bart De Wever van de Vlaams-nationalistische N-VA, samen met hem proberen om tot een oplossing te komen.

Of dat er nog in zit? De Leuvense socioloog Luc Huyse zegt dat hij twintig jaar geleden zou hebben gezegd: het komt goed, het is niet de eerste keer dat we voor een politieke crisis staan. „Maar de basis daarvoor is nu weg, door het ontbreken van een soort eliteconsensus bij de politieke klasse. De spelregels van het pacificatiemodel werken niet meer, omdat er een exit was voor dit conflict: men is zoveel mogelijk uit elkaar gaan leven. En met het vertrek uit de politiek van Wilfried Martens en Jean-Luc Dehaene (in de jaren tachtig en negentig christen-democratische premiers van België), zijn de laatste politici verdwenen met taalgrensoverschrijdende contacten. Nu hebben onderhandelaars van beide kampen steeds een aanloopperiode nodig. Ze besnuffelen elkaar, ze kennen elkaars gevoeligheden niet.”

Is er met het driemanschap dat de koning nu heeft aangewezen een serieuze kans op een doorbraak?

„Het is een mooie combinatie van de afstandelijke loodgieter, Vande Lanotte, en de twee die niet alleen als overwinnaars uit de verkiezingen zijn gekomen maar ook in hun eigen gewesten op de eerste rij staan. Dit kán werken. We moeten alleen wel voor ogen houden dat er na afspraken over een andere inrichting van de staat ook andere hordes moeten worden genomen. Denk aan de staatsschuld, de vergrijzing. Hoe dan ook bevreemdt het me dat er pas nu aan deze combinatie wordt gedacht.”

Hoe komt dat?

„Men is zo onvoorbereid aan de onderhandelingen begonnen. Het is vanaf het begin improviseren geweest. Niemand had de N-VA op deze positie verwacht (de Vlaams-nationalisten werden de grootste partij bij de verkiezingen, red.).”

Wat had u de koning geadviseerd?

„Ik zou liever de journalisten adviseren. Er is behoefte aan relativering. Er wordt gegoocheld met Europese recordcijfers in deze regeringsvorming (nu al ruim 200 dagen, red.) en als we niet oppassen gaan we Irak voorbij, dat er meer dan 250 dagen over deed. Dat versterkt de frustratie bij de burgers. Maar dit is geen gewone regeringsvorming. Het is óók een staatshervorming, met ingewikkelde zaken als een nieuwe financiële regeling voor de gewesten. Zonder dat daar een blauwdruk voor bestaat. Het is navigeren in de mist.”

Is een staatshervorming echt nodig?

„Je zou kunnen zeggen dat de politieke en sociaal-economische agenda in Vlaanderen en Wallonië zo verschillend is dat beide regio’s de kans moeten krijgen om een eigen beleid te voeren. Bijvoorbeeld voor de arbeidsmarkt. Maar de politieke entrepreneurs en de media spelen de verschillen erg uit. Alsof er een groter verschil zou zijn tussen Vlamingen en Franstaligen dan tussen Vlamingen en geïmmigreerde Turken. Ze hebben er belang bij om de contrasten op te pimpen, maar het is artificieel. Ze vergeten de punten van gelijkenis, ze vergeten dat er ook binnen de gewesten verschillen zijn.”

Wat zijn de punten van gelijkenis tussen Franstaligen en Vlamingen?

„Hoe gering het nationale gevoel ook is, we hebben een gemeenschappelijke geschiedenis, we hebben dezelfde cultuur op het gebied van partijpolitieke benoemingen en het werken met grote kabinetten.”

Zijn de Vlaamse en Franstalige burgers niet serieus uit elkaar gegroeid?

„Ja, in die zin dat we gescheiden media hebben. Voor een deel is daar wel wat aan gedaan. De Standaard doet bijna wekelijks een beroep op Franstalige journalisten, de RTBF heeft ook Vlaamse columnisten. Ik weet ook niet of dat uit elkaar groeien zo onoverkomelijk is, en of het typisch Belgisch is. Kijk naar de verschillen tussen Catalonië en Galicië in Spanje of tussen het noorden van Frankrijk en andere delen van dat land.”

Op websites wordt nu een demonstratie tegen het uitblijven van een regering voorbereid, op 23 januari.

„Het is in ons land de eerste grote online-mobilisatie, georganiseerd door jongeren. Het kan een publieke uiting zijn van opgekropte frustratie. In een democratie moet die een uitweg vinden, anders wordt het een veenbrand met ongewenste gevolgen. Ik denk dat dit zo’n uiting wordt. Ik hoop het.”