Zo kunnen we Afghanistan verlaten

Ahmed Rashid beschrijft tien stappen om vrede in Afghanistan te bereiken. Laat ten eerste de meeste Talibaan-gevangenen vrij.

Volgens Amerikaanse officieren zit de oorlog in Afghanistan eindelijk op het juiste spoor, met voldoende mensen en materieel om de Talibaan te verslaan in hun bastions in het zuiden. Het Afghaanse leger heeft zijn eerste doel van 134.000 manschappen bereikt en zal nog verder groeien. De politie telt nu 109.100 mensen.

Deze cijfers zijn ernstig misleidend. Het jaarlijks verloop in het Afghaanse leger bedraagt maar liefst 24 procent. Circa 86 procent van de soldaten is analfabeet. Het drugsgebruik woekert voort. De Afghaanse politie is nog erger. Hoewel 80 procent van de Afghaanse eenheden met de NAVO samenwerkt, is geen enkele eenheid zover dat ze haar verantwoordelijkheid kan nemen in de strijd.

Ondertussen speelt de ingewikkelde kwestie van de overdracht.

Oorlog is altijd een mengeling van verschillende, strijdige verhalen, al naar gelang je gehurkt in een greppel zit of theedrinkt op het presidentiële paleis. Dineren met de Amerikaanse generaal David Petraeus en theedrinken met president Hamid Karzai vormen een wezenlijk onderdeel van het verhaal, maar dat geldt ook voor bezoekjes aan onverlichte, onverwarmde flatjes aan de rand van de stad om te praten met gewezen hoge Talibaan-functionarissen die je willen uitleggen hoe de Amerikanen en de Talibaan vrede kunnen sluiten.

Iedereen zegt dat het eindspel in Afghanistan is begonnen, maar niemand kan zeggen hoe het zal eindigen.

In afzonderlijke gesprekken hoorde ik van vier voormalige Talibaan-functionarissen die nu in Kabul wonen dat de Talibaan-leiders in een derde land buiten Afghanistan of Pakistan een politiek kantoor willen openen om gesprekken te kunnen beginnen met het bewind in Kabul, de VS en de NAVO. Alle vier bekleedden ze hoge functies in de jaren negentig, toen de Talibaan Afghanistan regeerden. Ze moeten om veiligheidsredenen anoniem blijven. Ze staan nog altijd in contact met de Talibaan-leiding in Pakistan en hebben Karzai geholpen bij zijn pogingen om te spreken met Talibaan-leiders.

Ze zeggen allemaal dat onderhandelingen alleen mogelijk zijn als deze vrij zouden kunnen worden gevoerd, op een neutrale plaats – bij voorkeur in een Arabische Golfstaat, Turkije, Duitsland of Japan. Volgens drie van de vier mannen die ik sprak zijn besprekingen tussen de Talibaan en de Verenigde Staten van essentieel belang, omdat de VS „de bezettingsmacht” zijn.

Karzai ziet zijn politieke voortbestaan afhangen van een beëindiging van de oorlog door onderhandelingen met de Talibaan. Petraeus is daar minder op gebrand en wil dit jaar de aanval voortzetten, meer Talibaan-commandanten doden en anderen verzwakken voordat hij hen uitnodigt aan een onderhandelingstafel. Hij denkt dat de Talibaan-leiding te breken, te versplinteren en één voor één af te splitsen is.

De verstandigsten onder de Talibaan beseffen dat ze het land in de jaren negentig niet konden leiden en dit in de toekomst ook niet zullen kunnen. In plaats van te proberen de macht te grijpen en vervolgens in een isolement te belanden, zien ze de logica van een formule waarin ze de macht delen met Karzai en op die manier westerse hulp en internationale legitimiteit behouden. Hun voornaamste zorg lijkt nu te zijn hoe te ontvluchten uit Pakistan, iets waarbij de Verenigde Staten hen alleen kunnen helpen als ze bereid zijn om vredesbesprekingen te ondersteunen.

Om de vrede in Afghanistan dichterbij te brengen, moeten Karzai, zijn buurlanden, de VS en de NAVO samenwerken aan een gemeenschappelijke agenda, die de regionale spanningen vermindert en vertrouwen opbouwt tussen de Talibaan en Kabul. Elke nieuwe vredesstrategie moet wederzijds vertrouwenwekkende maatregelen omvatten van Pakistan, Iran en India én van de Talibaan en het Westen.

De voornaamste vraag is natuurlijk hoe snel het Witte Huis en het Pentagon zullen besluiten dat het tijd is om te spreken met de Talibaan. Een overwinning op het slagveld is niet mogelijk, maar vrede is niet te bereiken zonder deelname van de VS aan onderhandelingen.

Hier volgt een mogelijke, stapsgewijze strategie, waarbij alle partijen worden betrokken en die is bedoeld om vertrouwen op te bouwen in het gebied, opdat uiteindelijk onderhandelingen kunnen plaatsvinden met de Talibaan.

1De NAVO, de Afghaanse regering en Pakistan laten de meeste van hun Afghaanse Talibaan-gevangenen vrij en proberen hen veilig te huisvesten in Afghanistan of hen anders toevlucht te laten zoeken in een derde land. De NAVO waarborgt de bewegingsvrijheid van Talibaan-bemiddelaars die een kantoor openen in een bevriend derde land.

2Iran begint onderhandelingen met de VN en Europese landen om het onderdak voor Afghaanse Talibaan in dat land te beëindigen en hen in staat te stellen naar huis terug te keren of hun toevlucht te zoeken in een derde land. Geen van deze maatregelen behelst amnestie of een veilige doortocht voor Al-Qaeda en daaraan gelieerde groeperingen.

3De Talibaan reageren met vertrouwenwekkende maatregelen. Ze nemen bijvoorbeeld openlijk afstand van Al-Qaeda en maken een einde aan gerichte moorden op Afghaanse bestuurders en hulpverleners, aan de zelfmoordaanslagen en aan het platbranden van scholen en overheidsgebouwen.

4De VS, de NAVO en de VN verklaren zich bereid om rechtstreeks te onderhandelen met de Talibaan als de Talibaan hier publiekelijk om verzoeken.

5Een nieuwe resolutie van de VN-Veiligheidsraad roept op tot onderhandelingen tussen de Afghaanse regering en de Talibaan, om een einde te maken aan de oorlog. De VN-resolutie gelast de speciale gezant in Kabul om die onderhandelingen te begeleiden en een dialoog te bewerkstelligen tussen de buurlanden van Afghanistan, teneinde hun onderlinge tegenstellingen en wederzijdse inmenging te verminderen; ook roept de resolutie op om de Afghaanse Talibaan-leiders die geen banden met Al-Qaeda hebben te schrappen van de lijst met terreurverdachten.

6De inlichtingendiensten van India en Pakistan beginnen geheime besprekingen om hun aanwezigheid in Afghanistan onderling doorzichtiger te maken en hun rivaliteit te beëindigen. Beide beloven niet te streven naar militaire aanwezigheid in Afghanistan of naar het gebruiken van Afghaans grondgebied om de ander te ondermijnen.

7De kern van elk plan zou een akkoord zijn met de separatistische opstandelingen in de Pakistaanse provincie Baluchistan, die van Afghaans grondgebied gebruikmaken om hun aanvallen op Pakistan uit te voeren.

8De Afghaanse overheid belooft alle Baluchische, separatistische leiders weer op haar grondgebied toe te laten zodra overeenstemming is bereikt over een politiek akkoord in Baluchistan. De Baluchische leiders wordt een veilige doortocht naar huis gegarandeerd door het Pakistaanse leger en een internationale instantie als het Rode Kruis.

9Pakistan stelt een tijdschema vast van zes tot twaalf maanden, waarbinnen alle Afghaanse Talibaan-leiders en hun gezinnen uit Pakistan mogen terugkeren naar Afghanistan. Tegelijkertijd onderneemt Pakistan militaire actie in Noord-Waziristan, in een poging om af te rekenen met de mogelijke restanten van Al-Qaeda en Talibaan die nog willen proberen om een vredesproces te saboteren.

10De Afghaanse regering werkt eerst aan de opbouw van een nationale consensus tussen alle etnische groepen, het maatschappelijk middenveld en de stammen in het land voordat ze formeel onderhandelt met de Talibaan. Ook tussen de VS en de Talibaan beginnen onderhandelingen. De VS stemmen in met een ingrijpende beperking van moord op Talibaan-leiders met behulp van drones (onbemande vliegtuigen, red.) en andere middelen.

Boven zo’n plan blijven nog veel vragen hangen. De voormalige Talibaan-functionarissen die ik heb gesproken, leken ervoor open te staan.

Ahmed Rashid is een Pakistaanse journalist en schrijver. © The New York Review of Books.