Madrid houdt deur naar ETA op kier

Om de scepsis in Spanje te overwinnen, zou de ETA zich militair moeten ontmantelen en haar criminele acties staken.

Koeltjes, maar niet geheel afwijzend heeft de Spaanse regering gereageerd op de nieuwe wapenstilstand van de Baskische terreurbeweging ETA. „Het is geen slecht nieuws, maar het is niet het nieuws waar we op wachten”, constateerde de Spaanse minister van Binnenlandse Zaken en eerste vicepremier Alfredo Pérez Rubalcaba gistermiddag.

Rubalcaba legde een persverklaring af, enkele uren nadat de ETA via een communiqué en videoboodschap „een permanent en algemeen staakt-het-vuren” had afgekondigd. Dit bestand volgde op een video, afgelopen september, waarin de ETA al toezegde „geen gewapende aanvallende acties” meer te ondernemen.

Die belofte werd door Madrid destijds als „onvoldoende” terzijde geschoven. Links-nationalistische politieke groepen in Baskenland oefenden de afgelopen maanden daarom druk uit op ETA om een verdergaand bestand af te kondigen. Veel van deze groepen zijn de afgelopen jaren verboden wegens vermeende banden met de terreurbeweging. Alleen wanneer de ETA het geweld afzweert, maken zij een kans op legalisatie.

Ondanks deze druk van haar politieke sympathisanten zette de ETA in haar communiqué van gisteren slechts één kleine nieuwe stap. Ze stelde dat ze haar bestand „verifieerbaar door de internationale gemeenschap” wil maken.

De Spaanse regering is echter nooit happig geweest op buitenlandse bemoeienis in het lang slepende Baskische conflict. „In een rechtsstaat zijn het de veiligheidsdiensten die zo’n bestand zouden moeten verifiëren”, aldus minister Rubalcaba gisteren.

Bovendien stelde de ETA in haar nieuwe – ongebruikelijk korte – communiqué ook politieke voorwaarden. Ze eist „een democratische oplossing” waarin het „zelfbeschikkingsrecht van Baskenland” erkend wordt. Impliciet lijkt ze hiermee aan te sturen op een referendum over (grotere) onafhankelijkheid van de rest van Spanje. Dit is een voor Madrid onacceptabele eis. Met deze voorwaarden toont de ETA „haar vertrouwde arrogantie”, verklaarde Rubalcaba. „Ze blijft pretenderen dat het einde aan het geweld een prijs zou hebben.”

Het einde van de ETA zou een belangrijke opsteker zijn voor de regering, die zeer geplaagd wordt door de economische crisis in Spanje. Nu de beweging de afgelopen jaren sterk verzwakt is geraakt door effectief optreden van justitie en veiligheidsdiensten, spreken ministers al regelmatig „over het begin van het einde van de ETA”.

Bij het bereiken van dit doel heeft premier Zapatero echter weinig andere keus dan zich ferm op te stellen. De ETA kondigde sinds haar oprichting een halve eeuw geleden vaker staakt-het-vurens af, om deze telkens weer te verbreken. In 2006 blies de ETA vredesonderhandelingen met de huidige regering op door een bomaanslag te plegen op de luchthaven van Madrid. Premier Zapatero kan het zich politiek niet veroorloven nogmaals met de terreurbeweging te gaan praten zonder waterdichte garanties dat ze de wapens niet opnieuw opneemt.

De ETA zal dan ook aanvullende stappen moeten zetten om de algemene scepsis in Spanje te overwinnen. De regering eist „een definitief en onomkeerbaar bestand”. Hieronder zou de ETA zich niet alleen militair moeten ontmantelen door haar wapens en explosieven in te leveren. Ook zou ze moeten stoppen met al haar criminele activiteiten, zoals het afpersen van ondernemers en het stelen van auto’s.

In Baskisch-nationalistische kringen wordt er niettemin op gewezen dat het nu tijd is voor Madrid om een geste te maken. „De reactie van de regering was wel erg negatief”, stelde gisteren de prominente Baskische journalist Martxelo Otamendi, wiens krant Egunkaria enkele jaren geleden verboden werd wegens vermeende banden met de ETA. „Ook al liet deze verklaring lang op zich wachten, de ETA maakt opnieuw duidelijk dat haar gewapende strijd over is.”

Een veelgenoemde tegenzet zou wijziging van het detentiebeleid van ETA-gevangenen kunnen zijn. Zij zitten nu nog door heel het land vast, vaak op grote afstand van hun familieleden. Dit leidt tot grote onvrede onder een aanzienlijk deel van de Basken. ETA-gezinde groepen gebruiken het detentiebeleid als effectief propagandamiddel tegen Madrid en als instrument om fondsen te werven. Afgelopen weekeinde gingen in de Baskische stad Bilbao nog tienduizenden mensen de straat op om te protesteren tegen het verspreidingsbeleid.

„Met het wijzigen van haar detentiebeleid zou de regering een belangrijk gebaar kunnen maken”, zei Otamendi gisteren telefonisch vanuit Baskenland. „Er zal nog meer tijd nodig zijn totdat een oplossing in zicht komt, maar het worden spannende maanden.”