Leden van de Tweede Kamer zijn voorzichtig met schnabbelen

VVD-Tweede-Kamerlid Ton Elias reageert verontwaardigd. „Belachelijk”, vindt hij het dat nrc.next hem vraagt aan wie en waarover hij adviezen geeft via zijn bedrijf Elias Advies. „Straks moet ik ook nog opgeven welk toiletpapier ik koop.” Zijn grootste bezwaar is dat nrc.next op deze manier „de handelingsvrijheid van Kamerleden” zou beperken.

Elias: „Ik ken genoeg goede mensen uit het bedrijfsleven die best de Kamer in zouden willen, maar daarvan afzien omdat ze bijvoorbeeld geen zin hebben om precies uit te leggen wat ze vijf jaar geleden allemaal hebben gedaan.”

Waar gaat het precies om? Onlangs schreef nrc.next over Defensieminister Hans Hillen (CDA) die als lid van de Eerste Kamer betaald advies gaf aan sigarettenproducent British American Tobacco. Tegen de regels in had hij verzuimd deze bijbaan te openbaren. Daarop vroegen wij ons af wat voor nevenfuncties Kamerleden nog meer bekleden.

Zowel de leden van de Tweede als de Eerste Kamer zijn verplicht deze functies te melden. De bedoeling is dat burgers hun politici zo kunnen controleren op eventuele belangenverstrengeling. Een bekend voorbeeld is het ‘Beste Els’-briefje van Frits Bolkestein. Hij bleek in 1995, toen hij fractievoorzitter van de VVD was, commissaris te zijn bij farmacieconcern MSD. In een brief aan D66-minister Els Borst van Volksgezondheid vroeg hij haar het geneesmiddel Cozaar snel tot de Nederl oedanigheid van commissaris van Merck Sharp & Dohme te Haarlem”. Hij raakte in opspraak vanwege mogelijke belangenverstrengeling omdat hij als politicus makkelijker toegang zou hebben tot de minister.

Tegenwoordig hebben zowel de Tweede als de Eerste Kamer openbare registers waarin nevenfuncties worden vermeld. Om te onderzoeken hoeveel transparantie die bieden, begonnen we bij de Tweede Kamer. Daarbij namen we de informatie die Kamerleden zelf via de registers aanleveren als leidraad. Dit was onder andere noodzakelijk omdat de Kamer van Koophandel niet de mogelijkheid biedt om te zoeken op naam van personen die eigenaar zijn van ondernemingen, zoals een adviesbureau. „Vanwege de privacy”, zegt een woordvoerder. „Alleen de belastingdienst en opsporingsdiensten mogen op die manier zoeken.”

Of de informatie die parlementariërs opgeven klopt wordt zowel in de Eerste als in de Tweede Kamer niet door een neutrale instantie of commissie gecontroleerd. „Dat moet de publiciteit maar doen, dat is veel effectiever”, zegt VVD-senator Pieter Hofstra. VVD-Tweede Kamerlid Elias vindt juist dat journalisten en burgers „meer vertrouwen moeten hebben in de integriteit van fractiebesturen van de partijen”. Kamerleden zijn doorgaans verplicht ook daar hun nevenfuncties te melden.

Uit het register blijkt dat tien Kamerleden eigenaar zijn van een adviesbureau. Het gaat om zeven leden van de VVD-fractie, twee van de PVV en één van de ChristenUnie. Wat voor adviezen geven zij? Gaat het om politiek gevoelige adviezen? En zijn de adviesbureaus nog actief?

Van de tien Kamerleden met een adviesbureau lijkt alleen Ton Elias nog regelmatig tegen betaling adviezen aan bedrijven en instellingen te verlenen. De andere leiden vooral een slapend bestaan (zie inzet).

Ton Elias zegt 1 à 2 uur per week actief te zijn via Elias Advies. Volgens de website richt het bedrijf zich op ‘persstrategie, persoonlijk persadvies, mediatrainingen en brainstorms over imagomanagement’. In een reactie zegt Elias dat het vooral om interne communicatie gaat. „Denk aan een middelgroot bedrijf dat zijn personeel wil informeren over de nieuwe koers van de onderneming. Ik adviseer dan op welke manier dat het beste kan. Wie mijn klanten zijn, zeg ik niet, want dat gaat niemand wat aan. Ik doe dit werk omdat ik vanuit de praktijk contact wil onderhouden met de samenleving en het bedrijfsleven. Dat is van groot belang voor een Kamerlid.” Hij zegt alle klussen te vermijden die ook maar iets te maken hebben met zijn werk in de Kamer.

Zijn VVD-collega Brigitte van der Burg runde tot haar Kamerlidmaatschap een adviesbureau dat „liep als een trein”. Volgens de omschrijving bij de Kamer van Koophandel richt Britburg Advies zich op ‘het geven van adviezen op het gebied van strategie, beleid en implementatie ten behoeve van de overheid, semi-overheid en het bedrijfsleven’.

Volgens Van der Burg leidt het bedrijf momenteel een slapend bestaan. Net als Elias vindt ze dat ze dit werk ook naast het Kamerlidmaatschap zou moeten kunnen doen, mits de adviezen niet op het terrein van het Kamerwerk liggen. „Maar persoonlijk vond ik het wel zo zuiver om er tijdens mijn Kamerlidmaatschap mee te stoppen”, aldus Van der Burg.

Ze kan zich goed voorstellen dat ze het werk straks weer oppakt. Dat ze in de Kamer heeft gezeten is dan extra handig, zegt ze. „Je weet precies hoe de hazen lopen en wanneer je Kamerleden moet benaderen. Nu maak ik weleens mee dat we een wetsvoorstel net hebben behandeld en dat ik dan wordt gebeld door een bedrijf of belangenorganisatie. Zo’n volstrekt verkeerde timing is natuurlijk buitengewoon onhandig.”

Betaald advieswerk door Tweede Kamerleden via een eigen bureau komt dus amper voor. De meeste Kamerleden die we spraken zeggen dat onverenigbaar te vinden met hun positie als onafhankelijk volksvertegenwoordiger. Van de 150 Tweede Kamerleden geven er ruim 30 neveninkomsten uit andere activiteiten op. Het precieze aantal is moeilijk te bepalen omdat het openbare register nogal rommelig is. De ene parlementariër geeft precieze bedragen op, de ander schrijft ‘betaald’ of ‘bezoldigd’ en soms blijft onduidelijk of het om betaald of onbetaald werk gaat. Het reglement van orde van de Tweede Kamer schrijft voor dat Kamerleden „hun nevenactiviteiten en de (te verwachten) inkomsten uit hun nevenactiviteiten vermelden”.

Het hoogste totaalbedrag wordt opgegeven door VVD’er Willibrord van Beek. Hij verwacht volgend jaar 25.038 euro te ontvangen als lid van de raad van commissarissen van de Brabanthallen in Den Bosch, als voorzitter van de raad van toezicht van het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven en als lid van het stichtingsbestuur van de Universiteit van Tilburg.

Het laagste totaalbedrag voor nevenfuncties wordt genoemd door Eelke van der Veen van de PvdA. Zij stelt ‘per optreden’, het aantal blijft onbekend, 138,42 euro te ontvangen als lid van de adviesraad van ‘Stoom’, de Stichting Onderzoek en Ontwikkeling Maatschappelijke gezondheidszorg.

De SP, GroenLinks en de ChristenUnie zijn de enige partijen die volgens het register geen Kamerleden met betaalde nevenfuncties hebben.