Laat allereerst de gevangenen vrij

Journalist Ahmed Rashid sprak met president Karzai en ex-Talibaan-functionarissen.

Op basis van die gesprekken ontwierp hij een stapsgewijze strategie richting vrede.

Volgens Amerikaanse officieren zit de oorlog in Afghanistan eindelijk op het juiste spoor, met voldoende mensen en materieel om de Talibaan te verslaan in hun bastions in het zuiden. Het Afghaanse leger heeft zijn eerste doel van 134.000 manschappen bereikt en zal nog verder groeien. De politie telt nu 109.100 mensen.

Maar deze cijfers zijn ernstig misleidend. Het jaarlijks verloop in het Afghaanse leger is maar liefst 24 procent. Circa 86 procent van de soldaten is analfabeet en het drugsgebruik woekert voort. De Afghaanse politie is nog erger. Hoewel 80 procent van de Afghaanse eenheden met de NAVO samenwerkt, is geen enkele eenheid zover dat ze haar verantwoordelijkheid in de strijd kan nemen.

Ondertussen speelt de ingewikkelde kwestie van de overdracht.

Oorlog is altijd een mengeling van verschillende, strijdige verhalen, al naar gelang je gehurkt in een greppel zit of thee drinkt op het presidentiële paleis. Dineren met de Amerikaanse generaal David Petraeus en thee drinken met president Hamid Karzai vormen een wezenlijk onderdeel van het verhaal, maar dat geldt ook voor bezoekjes aan onverlichte, onverwarmde flatjes aan de rand van de stad om te praten met gewezen hoge Talibaan-functionarissen die je willen uitleggen hoe de Amerikanen en de Talibaan vrede kunnen sluiten.

Iedereen zegt dat in Afghanistan het eindspel is begonnen, maar niemand kan zeggen hoe het zal eindigen.

In afzonderlijke gesprekken hoorde ik van vier voormalige Talibaan-functionarissen die nu in Kabul wonen, dat de Talibaan-leiders in een derde land buiten Afghanistan of Pakistan een politiek kantoor willen openen, om gesprekken met het bewind in Kabul, de VS en de NAVO te kunnen beginnen. Alle vier bekleedden hoge functies in de jaren negentig, toen de Talibaan Afghanistan regeerden, en moeten om veiligheidsredenen anoniem blijven. Ze staan nog altijd in contact met de Talibaan-leiding in Pakistan en hebben Karzai geholpen bij zijn pogingen om met Talibaan-leiders te praten.

Ze zeggen allemaal dat onderhandelingen alleen mogelijk zijn als ze vrij zouden kunnen worden gevoerd op een neutrale plaats – bij voorkeur in een Arabische Golfstaat, Turkije, Duitsland of Japan. Volgens drie van de vier mannen die ik sprak zijn besprekingen tussen Talibaan en VS van essentieel belang, omdat de VS „de bezettingsmacht” zijn.

Karzai ziet zijn politieke voorbestaan afhangen van een beëindiging van de oorlog door onderhandelingen met de Talibaan. Petraeus is daar minder op gebrand en wil dit jaar de aanval voortzetten, meer Talibaan-commandanten doden en anderen verzwakken voor hij ze aan een onderhandelingstafel uitnodigt. Hij denkt dat de Talibaan-leiding te breken, te versplinteren en één voor één en af te splitsen is.

De verstandigsten onder de Talibaan beseffen dat ze het land in de jaren negentig niet konden leiden en dit in de toekomst dus ook niet zullen kunnen. In plaats van te proberen de macht te grijpen en vervolgens in een isolement te belanden, zien ze de logica van een formule waarin ze de macht met Karzai delen en zo westerse hulp en internationale legitimiteit behouden. Hun voornaamste zorg lijkt nu te zijn hoe te ontvluchten uit Pakistan, iets waarbij de VS hen alleen kunnen helpen als ze bereid zijn vredesbesprekingen te ondersteunen.

Om de vrede in Afghanistan dichter bij te brengen, moeten Karzai, zijn buurlanden, de VS en de NAVO samenwerken aan een gemeenschappelijke agenda die de regionale spanningen vermindert en vertrouwen tussen de Talibaan en Kabul opbouwt. Elke nieuwe vredesstrategie moet wederzijds vertrouwenwekkende maatregelen van Pakistan, Iran en India, én van de Talibaan en het Westen omvatten.

De voornaamste vraag is natuurlijk hoe snel het Witte Huis en het Pentagon zullen besluiten dat het tijd is om met de Talibaan te praten. Een overwinning op het slagveld is niet mogelijk, maar er is geen vrede te bereiken zonder een deelname van de VS aan onderhandelingen.

Hier volgt een mogelijke stapsgewijze strategie, waarbij alle partijen worden betrokken en die bedoeld is om vertrouwen in het gebied op te bouwen, zodat uiteindelijk onderhandelingen met de Talibaan kunnen plaatsvinden.

1De NAVO, de Afghaanse regering en Pakistan laten de meeste Afghaanse Talibaan-gevangenen die onder hen ressorteren vrij en proberen hen veilig in Afghanistan te huisvesten of hen anders hun toevlucht in een derde land te laten zoeken. De NAVO waarborgt de bewegingsvrijheid van Talibaan-bemiddelaars die een kantoor in een bevriend derde land openen.

2Iran begint onderhandelingen met de Verenigde Naties en de Europese landen die het onderdak voor Afghaanse Talibaan beëindigen en hen in staat stellen naar huis terug te keren of hun toevlucht in een derde land te zoeken. Geen van deze maatregelen behelst amnestie of een veilige doortocht voor Al-Qaeda en daaraan gelieerde groeperingen.

3De Talibaan reageren met vertrouwenwekkende maatregelen van hun kant en nemen bijvoorbeeld openbaar afstand van Al-Qaeda, maken een einde aan gerichte moorden op Afghaanse bestuurders en hulpverleners, en aan de zelfmoordaanslagen en het platbranden van scholen en overheidsgebouwen.

4De VS, de NAVO en de VN verklaren zich bereid rechtstreeks met de Talibaan te onderhandelen als de Talibaan hier publiekelijk om verzoeken.

5Een nieuwe resolutie van de VN-Veiligheidsraad roept op tot onderhandelingen tussen de Afghaanse regering en de Talibaan om een einde aan de oorlog te maken. De VN-resolutie gelast de speciale gezant in Kabul om die onderhandelingen te begeleiden en een dialoog te bewerkstelligen tussen de buurlanden van Afghanistan, teneinde hun onderlinge tegenstellingen en wederzijdse inmenging te verminderen; ook roept de resolutie op om die Afghaanse Talibaan-leiders die geen banden met Al-Qaeda hebben, te schrappen van de lijst terreurverdachten.

6De inlichtingendiensten van India en Pakistan beginnen geheime besprekingen om hun aanwezigheid in Afghanistan onderling doorzichtiger te maken en hun rivaliteit te beëindigen. Beide beloven niet te streven naar militaire aanwezigheid in Afghanistan of Afghaans grondgebied te gebruiken om de ander te ondermijnen.

7De kern van elk plan zou een akkoord zijn met de separatistische opstandelingen in de Pakistaanse provincie Beloetsjistan, die van Afghaans grondgebied gebruikmaken om hun aanvallen op Pakistan uit te voeren.

8De Afghaanse overheid belooft alle Beloetsjische separatistische leiders weer op zijn grondgebied toe te laten zodra overeenstemming over een politiek akkoord in Beloetsjistan is bereikt en de Beloetsjische leiders wordt een veilige doortocht naar huis gegarandeerd door het Pakistaanse leger en een internationale instantie als het Internationaal Comité van het Rode Kruis.

9Pakistan stelt een tijdschema met een uiterste datum van zes tot twaalf maanden vast waarbinnen alle Afghaanse Talibaan-leiders en hun gezinnen die dat willen uit Pakistan naar Afghanistan mogen terugkeren. Tegelijkertijd onderneemt Pakistan militaire actie in Noord-Waziristan, in een poging af te rekenen met de mogelijke restanten van Al-Qaeda en Afghaanse en Pakistaanse Talibaan die nog willen proberen een vredesproces te saboteren.

10De Afghaanse regering werkt eerst aan de opbouw van een nationale consensus tussen alle etnische groepen, het maatschappelijk middenveld en de stammen in het land voordat ze formeel met de Talibaan gaat onderhandelen. Ook tussen de VS en de Talibaan beginnen onderhandelingen. De VS stemmen in met een ingrijpende beperking van de moord op Talibaan-leiders met behulp van drones en andere middelen.

Boven zo’n plan blijven nog veel vragen hangen. De voormalige Talibaan-functionarissen die ik heb gesproken, leken ervoor open te staan.

Ahmed Rashid is een Pakistaanse journalist en schrijver. © The New York Review of Books.