De klokkenluider zit in een kale isoleercel

Vandaag staat WikiLeaks-leider Julian Assange weer in het middelpunt.

Maar Bradley Manning, die de Wiki-onthullingen mogelijk maakte, kan de druk van zijn isolement bijna niet meer aan.

Bradley Manning verblijft in een gevangenis van het Korps Mariniers in Quantico, Virginia, een uur rijden van Washington. Hij slijt zijn dagen in een isoleercel van 1 meter tachtig bij 3 meter zestig. Drie stappen opzij, of zes naar voren, en hij loopt tegen een muur.

Hij is hier 23 uur per dag, al zes maanden. Er staat een bed, er is een toilet en een fonteintje. Het licht in zijn cel gaat nooit uit. Hij mag alleen zeer beperkt lichaamsoefeningen doen. Zijn bewakers, die elke vijf minuten polshoogte komen nemen, mogen niet met hem praten, aldus zijn advocaat, David E. Coombs.

Bradley Manning, 23, is dus geheel op zichzelf aangewezen. Eenling tegen een overheidsapparaat dat hem stelselmatig bespiedt en apart zet.

Zijn bewegingsvrijheid wordt volgens de overheid zo extreem beperkt om te voorkomen dat hij zichzelf lichamelijke schade toebrengt. Zijn medestanders ontkennen dit risico: nadat hij in eerste instantie als suïcidaal was aangemerkt, bleek uit psychologisch onderzoek dat Manning geen zelfmoordneigingen heeft.

,,Ze proberen hem gewoon te breken’’, zegt Glenn Greenwald, activist/columnist van het links-liberale tijdschrift Salon.com, die de details over de straffe behandeling van Manning voor het eerst naar buiten bracht. ,,Ze zetten alles op alles om hem ertoe te bewegen de kroongetuige tegen Julian Assange te worden.’’

Greenwald is een van de weinige Amerikanen die toegang tot alle betrokkenen in de zaak heeft. Hij is ook een van de weinige Amerikanen die zich opwindt over het lot van Manning. ,,De meeste mensen, ook de meeste media, accepteren de claim van de overheid dat hij een levensgevaarlijke crimineel is”, vertelt Greenwald. ,,De overheid kan dus doen wat ze wil.”

Het is volgens hem vergelijkbaar met de houding tegenover de terreurgevangenis op Guantánamo Bay, Cuba. Een meerderheid van de bevolking bleek niets voor sluiting te voelen toen Obama in 2009 voorzichtige pogingen in die richting deed. ,,Net als bij de Gitmo-gevangenen bestaat over Manning het idee dat zijn schuld vaststaat. ‘Dan moet hij zelf maar voor de gevolgen opdraaien.’ ”

Vorige week wees een pressiegroep van progressieve psychologen op de mentale schade die Manning kan oplopen nu hij zo lang in isolement leeft. Een zeldzaam blijk van mededogen in de VS. Tot Greenwalds verrassing heeft zelfs Amnesty International niet aan de bel getrokken. ,,Bijzonder, nietwaar?”

Dat Manning zwaar lijdt onder het regime, zoals zijn medestanders claimen, hoeft niemand te verbazen: de militair dacht dat hij een held zou worden, zo is op te maken uit chatberichten die Wired publiceerde nadat hij vorig jaar in de zomer werd gearresteerd. Hij zag zichzelf als een man die wereldwijd erkenning zou krijgen door de 250.000 vertrouwelijke documenten te lekken die hij als inlichtingenmedewerker in Bagdad downloadde. Dankzij hem zou de loop van de geschiedenis veranderen. Maar tot nu toe gaat de erkenning voor de lekken – en bijbehorende kritiek – naar WikiLeaks-oprichter Assange.

Manning werd in mei gearresteerd en zat eerst twee maanden vast in Koeweit. Sinds juli verblijft hij in Virginia. Een woordvoerder van de gevangenis, luitenant Brian Villiard, zei eerder dat Manning zich voorbeeldig gedraagt. Het bewijst volgens Greenwald dat Manning ,,wordt gestraft nog voordat zijn schuld is vastgesteld. En dat in The Land of the Free.”

Maar nu zijn isolement maar blijft duren komen er steeds meer signalen dat Manning de druk niet meer aankan. Een woordvoerder van het Pentagon bevestigde vorige week in de Washington Times dat de landmacht een specialistengroep heeft gevormd om zijn mentale toestand te onderzoeken. De groep moet in het bijzonder vaststellen of Manning voldoende veerkracht heeft voor het proces tegen hem, dat dit voorjaar gehouden zou moeten worden. Op grond van de feiten die Manning tot nu toe ten laste zijn gelegd kan hij maximaal 52 jaar gevangenisstraf krijgen; gedetineerden zitten in de VS de helft van hun straf uit.

Dat er zo verschillend over de behandeling van Manning wordt geoordeeld komt vooral omdat de overheid en de publieke opinie in de VS weigeren hem als klokkenluider te erkennen. Politici, Republikeinen en Democraten, typeren hem stelselmatig als crimineel of zelfs als terrorist. Mannings medestanders wijzen erop dat hij weliswaar aanvankelijk in de chatsessies, die hem fataal werden, liet merken te hebben overwogen de geheime documenten te verkopen – make bank, zoals hij het noemde. De spionagediensten van China en Rusland, dacht hij, zouden zeker geïnteresseerd zijn geweest in de stukken. Maar „het hoort in het publieke domein’’, schreef hij voor zijn arrestatie. „Het hoort een publiek goed te zijn.’’ Greenwald: ,,Overduidelijk bewijs dat Bradley een klokkenluider is.”

Maar niets wijst erop dat de houding van de overheid tegenover Manning zal veranderen. En zo beginnen de dagen van Bradley Manning nu al een half jaar elke morgen om 5.00 uur, als zijn bewakers hem wakker maken (in het weekeinde mag hij uitslapen tot 7.00 uur). Daar moet hij, in zijn cel, tot 19.00 uur ’s avonds wakker blijven. Hij krijgt geen kranten. Hij mag korte tijd televisie kijken. Hij mag daarna maximaal twintig minuten douchen en krijgt gelegenheid, tot 21.20 uur, naar vrienden en bekenden te schrijven – onder toezicht. Tussendoor mag hij elke dag één uur ,,fysieke oefeningen doen’’ in een lege kamer, waar hij wat rond kan lopen. ,,Dat’’, zegt Greenwald, ,,is zijn enige verzetje.’’