Onoverzichtelijke gifcocktail

De vrijgegeven lijst met stoffen bij Chemie-Pack is een rommeltje. Het effect van de vrijgekomen stoffen is nauwelijks vast te stellen.

Het is een bonte verzameling producten die lag opgeslagen bij het vorige week afgebrande Chemie-Pack op het industrieterrein Moerdijk.

Dat blijkt uit de lijst die gisteravond alsnog werd vrijgegeven door het OM dat de lijst eerst geheim had willen houden. De stoffen zijn geschikt voor de meest uiteenlopende toepassingen in landbouw, verfindustrie en transport, soms in een paar liter aanwezig, dan weer in vele tonnen.

De verscheidenheid roept herinneringen op aan de lijst van stoffen die aan boord was van de El Al-Boeing die in 1992 op de Bijlmer neerstortte. Het duurde toen lang voor een overzicht beschikbaar was, maar inspectie van de lijst ging snel omdat de luchtvaart een uniforme aanduiding van chemische stoffen hanteert, inclusief het zogeheten CAS-nummer van de American Chemical Society.

Op de ‘Moerdijklijst’ – honderden stoffen, samengevat op 52 pagina’s – is het een rommeltje, maar kennelijk een geaccepteerd rommeltje. Het grootste deel van de stoffen is aangeduid met een meer of minder obscure handelsnaam (lipaton, empimin, nabalox, tamol, marlophen, santoflex). Een deel van de rest heeft een niet-officiële chemische aanduiding (formaldehyde, caustic soda, sodium aluminate, perchloorethyleen, butylglycol). De vraag dringt zich op hoe de brandweer aan de hand van deze, in zijn uitputtendheid totaal onoverzichtelijke lijst snel en efficiënt moet optreden.

De voornaamste tegemoetkoming aan de brandweer is de tabel waarin per stof wordt aangegeven of al of niet met water geblust mag worden. Ook is er een indicatie van de elementen die bij brand kunnen vrijkomen, met het accent op stikstof, zwavel, fluor, chloor en broom. Dankzij deze tabel vindt de buitenstaander dat bij Chemie-Pack minstens twee chloorhoudende producten in bulk aanwezig waren waaruit, in theorie (in reactie met andere stoffen bij de juiste temperatuur) dioxinen kunnen ontstaan: perchloorethyleen en zoutzuur. Ook was fluor aanwezig in de vorm van 575 kilo ammoniumhexafluorosilicaat. Van het tolueen dat het waterschap in de sloten rond het bedrijf heeft teruggevonden, was vóór de brand 21.000 liter aanwezig.

Ook zonder uitputtende analyse van de verhullende handelsnamen kan worden bevestigd wat werknemers van Chemie-Pack eerder opgaven: er lag daar aan de Moerdijk een enorme verzameling brandbare, bijtende en giftige stoffen door elkaar.

Brandbare stoffen waren er bijvoorbeeld in de vorm van grote hoeveelheden diesel, alcohol, tolueen, butanol, cyclohexaan en andere organische verbindingen. Maar ook zwavel en roet (carbon black). Herkenbare bijtende stoffen op de lijst zijn kaliloog en natronloog (caustic soda), maar ook soda, citroenzuur en fosforzuur. Onder de giftige stoffen: methanol, formaldehyde (methanal), oxaalzuur, antimoontrioxide, flazasulfuron, diethyleenglycol, dimethylaniline en diethylaniline.

Het is maar een greep. Welk gevaar deze stoffen voor de omgeving hebben opgeleverd, is bijna niet meer te achterhalen, omdat de stoffen met elkaar gereageerd hebben; zuren met basen, oxiderende stoffen met reducerende (het tegengestelde van oxiderend). Ook daarvoor werd in de lijst gewaarschuwd. De laatste onzekerheid komt van het verblijf in de atmosfeer. Veel vluchtige organische stoffen worden daar effectief afgebroken; veel dioxinen juist niet.