Motief onbekend

Wie is de 22-jarige schutter die in Arizona Congreslid Gabrielle Giffords neerschoot?

Bijna iedereen heeft een politieke analyse klaar, maar feiten zijn er nog weinig.

Stephen Woods (46) liep zondagmorgen op zijn witte sokken door de voortuin. Naast hem woonde de verdachte schutter. De lucht in Tucson, Arizona, vlakbij de grens met Mexico, was strak blauw. Hij schraapte zijn keel en stak zijn zoveelste Camel Light op. „Zullen we even gaan zitten?”

Woods had een dag eerder de politie over de vloer gehad. Een eerste verhoor, ’s middags, werd gevolgd door een tweede onderhoud later op de dag. Zijn straat, North Soledad Avenue, een laantje van eenvoudige bungalows, was zaterdag afgezet nadat zijn buurjongen, Jared Lee Loughner (22), werd aangehouden.

Loughner wordt ervan verdacht dat hij die ochtend het vuur opende op Congreslid Gabrielle (‘Gaby’) Giffords toen zij op een parkeerplaats een ontmoeting had met mensen uit haar kiesdistrict. Giffords, een gematigde Democraat, werd in het hoofd geraakt – ze lijkt de aanslag te hebben overleefd. Zes omstanders kwamen om het leven, onder wie rechter John M. Roll (een vriend van Giffords) en Christina Taylor-Green, een 9-jarig meisje dat onlangs in de leerlingenraad van haar school was gekozen. Volgens de laatste berichten raakten veertien mensen gewond.

De politie wilde van Stephen Woods alles weten over Jared Lee Loughner en zijn ouders. Ze waren vooral geïnteresseerd in een schichtige ontmoeting die hij toevallig vrijdagavond had waargenomen. Hij stond voor het raam – Woods woont op nummer 7739, Loughner op 7741– en zag twee oudere mannen, geheel in het zwart gekleed, uit een auto stappen en iets („een pakketje, misschien een dikke envelop”) aan Loughner overhandigen.

Het was een vreemd tafereel. En ook weer niet. Jared Lee Loughner deed eigenlijk altijd vreemd. Woods’ dochter zat jarenlang bij hem in de klas. De jongen was zo in zichzelf gekeerd dat zijn dochter mateloos geïnteresseerd in hem raakte. Ze zocht voortdurend contact. Ze gaf niet op. Het enige antwoord dat hij haar ooit gaf was een e-mail met een hakenkruis, aldus Woods.

En dan zijn er zijn ouders. Een hartelijke moeder – geïnteresseerd, warm, hulpvaardig. En een vader die „een complete klootzak” zou zijn. Woods vertelt dat hij hem elke ochtend om 6 uur ontmoet. Dan gaat hij hier op het bankje zitten om zijn ochtendsigaretje op te steken, en komt de vader naar buiten om zijn planten te beregenen. „Hij moet altijd schelden of sarren”, zegt Woods. Zijn vuilnis stinkt. Zijn auto staat in de weg. Hij heeft last van de rook. „Zo iemand die ruzie nodig heeft.”

Het gevolg is dat de hele straat hem en zijn familie al jaren uit de weg gaat, zegt Woods. Alleen Wayne, de overbuurman, die een rijk wapenarsenaal heeft en fungeert als buurtwacht, maakt nog wel eens een praatje met ze. En zaterdag, nadat de politie bij de ouders was binnen geweest, was de vader ontredderd bij Wayne binnengestapt. „Mijn zoon”, had hij gezegd, „heeft een donkere kant die ik niet aankan.”

Woods’ verhalen, die in de loop van de dag door andere buren in grote lijnen worden bevestigd, dragen bij aan het beeld van de dader als monster. Een jongen uit een asociaal gezin die, aldus de eerste analyses, een lont in het kruitvat van de Amerikaanse politiek had gestoken. Niet toevallig in een staat, Arizona, die sinds vorig jaar een vergiftigd debat over illegale immigranten voert. De Tea Party, Sarah Palin, Linda Ronsstadt, de Black Panthers, FoxNews, MSNBC, Barack Obama, John McCain – bijna niemand hield zich afzijdig in een openbaar gesprek over de illegalen dat vorig jaar uitmondde in een nagenoeg permanente scheldpartij.

Dus er zat een logica in de veronderstelling, zaterdag, dat de schutter het ‘debat’ moedwillig verder had geëscaleerd: het leidde er dan ook toe dat een massa journalisten – ook van deze krant – dit weekeinde in Tucson neerstreek.

Maar in het midden bleef of dit ook bedoeling van Jared Lee Loughnerwas geweest. Bij het zakken van deze krant was nog steeds nagenoeg niets bekend over de motieven van Jared Jee Loughner.

Wat we gisteravond met zekerheid wisten, is dat hij de Mountain View High School in Tucson voortijdig verliet en afgelopen najaar van het Pima Community College was gegooid. Loughner verstoorde de lessen, volgens docenten. Hij moest een psychologische test ondergaan voordat hij mocht terugkomen – onduidelijk is nog of hij dat onderzoek heeft ondergaan. Ook is duidelijk dat hij een strafblad heeft wegens een klein drugsdelict dat later is geseponeerd, aldus een rechtbankverslag. En dat hij eerder met justitie in aanraking kwam na het uiten van doodsbedreigingen – niet tegen Giffords. Ook probeerde hij zich in te schrijven bij het leger, maar hij werd daar geweigerd – waarom is om privacyredenen niet bekendgemaakt. Volgens het militaire inschrijfformulier was hij niet religieus.

En duidelijk is dus dat Loughner vreemde filmpjes op internet zette. Hij noemde zichzelf hierin een „wakkere dromer”. Hij beschuldigde de overheid van hersenspoelen via grammatica en propageerde een nieuwe valuta voor de Verenigde Staten. Schulden zouden alleen moeten worden afbetaald in valuta met dekking van goud en zilver. Hij schreef over behoefte aan slaap.

Loughner kocht op 30 november vorig jaar een 9 mm-Glock, een semi-automatisch handvuurwapen, bij een outdoor-winkel in Tucson. Afgelopen zaterdag schreef hij „Dag” op MySpace. „Beste vrienden...wees alsjeblieft niet boos op me.”

Het plaats delict, waar Loughner minstens zes mensen doodde, is de Safeway-supermarkt in Tucson. Het parkeerterrein was zaterdagnacht afgezet door politieauto’s met alarmverlichting. Het was kil in Tucson, een stad van cactussen en palmbomen. In de omgeving van de parkeerplaats scharrelden mensen rond die nog geen afscheid van het drama konden nemen. Ramptoeristen, aangedane burgers.

„Ik probeer het te begrijpen”, zei onderwijzeres Mária Lopez (34), die met haar vriend naar de parkeerplaats was gereden. Ze kende Jared Lee Loughner via via; een collega had hem jaren geleden in de klas gehad. Hij was blijkbaar nooit erg coherent geweest, zei ze goedhartig. Ze zou willen, vertelde ze, dat zo’n verwarde man geen wapens kan bezitten. „Ik probeer het te begrijpen’’, zei ze opnieuw en wandelde weg in de nacht.

Het contrast met de onmiddellijke reacties en analyses van de schietpartij op het internet had nauwelijks groter kunnen zijn. Het was op dat moment veertien uur na het drama, Jared Lee Loughner had niets van zijn motieven prijsgegeven, maar dat vormde geen beletsel schuldigen aan te wijzen en lessen te trekken.

De autoriteiten gingen voorop in de speculaties. De sheriff van Pima County, Clarence Dupnik, plaatste de aanslag in de context van het verhitte politieke klimaat in de VS. „Ik hoop dat alle Amerikanen net zo geschokt zijn als wij, en net zo boos zijn als ik”, zei hij tegen CNN. „We moeten, als land, bij onszelf te rade gaan.”

Ook de familie van Congreslid Giffords wees al vroeg in een bepaalde richting. The New York Post vroeg haar vader of zijn dochter vijanden had. „Ja, de hele Tea Party.”

Ook doken beelden op van uitspraken die Giffords vorig jaar zelf deed. Zij maakte zich zorgen over de politieke ‘Target List’ die de Republikein Sarah Palin begin vorig jaar op Facebook zette. Giffords was een van de twintig Democraten die ‘uitgeschakeld’ moesten worden bij de Congresverkiezingen in november. „Als mensen zoiets doen’’, zei Giffords destijds, „moeten ze zich realiseren dat er consequenties aan zo’n actie zijn verbonden.” Palin betoonde zaterdag haar medeleven aan Giffords; de Target List werd van haar website verwijderd. En conservatieven wezen op de linkse website Daily Kos waar afgelopen week werd geschreven dat Giffords „dood” is omdat ze tegen het aanblijven van Nancy Pelosi als leider van de Democraten had gestemd.

Giffords tegenstander bij de verkiezingen, Republikein Jesse Kelly, werd op zijn beurt pijnlijk herinnerd aan een campagnestunt van vorig jaar zomer. Kelly, een oud-marinier en Irak-veteraan, nodigde zijn sponsors uit voor een gezamenlijk schietpartijtje. „Help remove Gabrielle Giffords from office. Shoot a fully automatic M 16 with Jesse Kelly”, luidde de uitnodiging.

Kelly’s woordvoerder haastte zich gisteren te zeggen dat Loughner niets met zijn campagne te maken had. „Ik zie het verband niet”, zei hij. „Ik ken deze persoon niet.”

Klasgenoten noemden Loughner een „hater”, „een goth-type”, „een rare vogel”, „emotioneel onderontwikkeld” en „links” tot „libertair” en „absoluut sociaal-liberaal”. Hij zou geobsedeerd zijn door het voorspelde einde der tijden in 2012, volgens de Maya-kalender. Niemand wilde in de klas naast hem zitten.

Amerikaanse media meldden dat zijn lijst met favoriete boeken Adolf Hitlers Mein Kampf, het Communistisch Manifest van Karl Marx en One Flew Over the Cuckoo's Nest van Ken Kesey bevatte. Op de lijst op YouTube staan verder bijvoorbeeld ook Animal Farm, Brave New World, Through the Looking-Glass en Alice in Wonderland.

Zondagmiddag, in Giffords’ kantoor in Tucson had een vrouw die haar naam niet wilde geven, een roos meegenomen. Ze legde de bloem bij de andere tekenen van medeleven op de stoep bij het kantoor van Gabrielle Gifford. Ze zette een stap terug, ze deed een schietgebedje, en zei tegen de verslaggever: „Ik hoop dat we hiervan leven. God, wat hoop ik dat.’’

Dat was ook de oproep die de rituele zondagochtendshows domineerde. Ons politieke debat moet tot rust komen, zei Dick Durbin, senator uit Illinois en een vriend van Obama.

De hele gang van zaken dit weekeinde bewees dat deze uitkomst niet erg waarschijnlijk is. De beschuldigingen bleven gisteren op en neer vliegen. Zondagmiddag doken weer berichten op dat Loughner antisemitische motieven zou hebben: Giffords is joods.

Voor rechts kwamen de kogels van links, voor links kwamen de kogels van rechts. Ook toen vaststond dat de verdachte blijft zwijgen tegen de politie.