Hoe zitten jullie psychologisch in elkaar?

Walen en Vlamingen delen verleden, maar leven steeds meer in gescheiden werelden.

Vandaag beslist de koning hoe het verder moet met de vastgelopen kabinetsformatie.

In één van de eerste gesprekken over een nieuwe regering in België zei de Franstalige politicus Elio Di Rupo tegen de Vlaming Bart De Wever: „Vertel eens: hoe zitten jullie psychologisch in elkaar? Leg me dat nationalisme van jullie nou eens uit.”

Dat is nu ruim een half jaar geleden en het ziet er niet naar uit dat de Franstalige en Vlaamse politici elkaar beter zijn gaan begrijpen. Bemiddelaar Johan Vande Lanotte die volgens velen werkte aan een laatste poging om de onderhandelingen op gang te brengen, bood vorige week aan koning Albert zijn ontslag aan. De koning houdt het in beraad. Vandaag zal hij Vande Lanotte opnieuw ontvangen en beslissen hoe het nu verder moet met de formatie.

België vervaagt, zegt de Franstalige socioloog Marc Jacqemain. De leiders kennen elkaar ook steeds minder goed, en datzelfde geldt voor de burgers. „Het idee van België als staat wordt steeds abstracter omdat er steeds minder federaal België is.” Uit een recent onderzoek naar telefoonverkeer in België bleek dat de taalgrens ook de gsm-grens is: Walen en Vlamingen bellen vrijwel niet met elkaar. Alleen vanuit Brussel wordt er druk getelefoneerd naar Wallonië en Vlaanderen, en ook andersom.

Hoe denk je over elkaar als je elkaar nauwelijks nog kent? In Vlaanderen worden Franstaligen gezien als lui, nonchalant, een beetje rommelig. In Wallonië vinden ze Vlamingen egoïstisch, rechts en ‘koud’. Het zijn de clichés die steeds terugkwamen in vraaggesprekken met muzikanten, studenten, lokale politici, een schrijver en een hoofdredacteur – uit het Vlaamse noorden, het Waalse zuiden en Brussel. Die clichés kloppen vaak, zeggen Vlamingen en Franstaligen dan ook weer over zichzelf.

De Vlaamse psycholoog André De Zutter, onderzoeker aan de Universiteit Maastricht, zegt dat je de Belgen kunt onderverdelen in ‘slachtoffers’ en ‘daders’: volgens hem zijn het de Vlamingen die al sinds het ontstaan van België, in 1830, werden onderdrukt door de Franstaligen. „We waren altijd met méér, maar hadden het minst te zeggen.” Dat „oud zeer” is volgens De Zutter de basis van het probleem. De Franstaligen, vindt hij, zouden schuldbesef moeten tonen.

Maar Franstalige deel van België voelt zich economisch gezien overheerst door de Vlamingen, zegt de Waalse socioloog Marc Jacquemain. De Vlamingen zijn rijker, Wallonië voelt zich afhankelijk van Vlaanderen. Jacquemain: „Tegen mijn buitenlandse collega’s zeg ik soms dat België het enige land in de wereld is waar twee gemeenschappen zich door elkaar onderdrukt voelen.”