FBI jaagt op zonderlingen als Jared Loughner

De 22-jarige Jared Loughner in maart 2009. Foto AP / Arizona Daily Star / Mamta Popat

Jared Loughner, de man die zaterdag negentien mensen en congreslid Gabrielle Giffords neerschoot, is het prototype van een ‘lone wolf’. Het probleem is echter dat je zonderlingen met extreme denkbeelden niet zomaar kunt oppakken. Toch geeft de FBI sinds februari 2009 met operatie-Vigilant Eagle (waakzame arend) hoge prioriteit aan dit soort types.

Gedesillusioneerde veteranen

Uit memo’s, waar The Wall Street Journal in april 2009 de hand op wist te leggen, blijkt dat het programma bijzondere aandacht heeft voor Amerikaanse soldaten die in Irak en Afghanistan gevochten hebben. Gedesillusioneerde veteranen zouden vatbaar zijn voor extremistisch gedachtegoed en vanwege hun militaire training een serieuze bedreiging vormen.

Spandoek of pistool?

Maar mensen als Loughner zijn lastiger opspoorbaar. Mike Rolince, een voormalig terreurbestrijder bij de FBI, zei in juni 2009 dat de dienst niet de capaciteit heeft om te weten wanneer een persoon in Midden-Amerika opstaat en zich afvraagt: “Zal ik mijn spandoek of pistool meenemen naar Washington?”

Argwaan klasgenoten

Uit een profiel van The New York Times blijkt echter dat Loughner zijn omgeving al schrik aanjaagde voordat hij de aanslag pleegde. Wiskundeleraar Ben McGahee diende al een officiële klacht tegen Loughner in nadat hij een college verstoord had met rare opmerkingen. Hij vreesde voor de “veiligheid van de klas”. Jaargenoot Lynda Sorensen zag hoe Loughner zich verzette toen McGahee hem eruit stuurde. Ze uitte in een e-mail aan een vriendin de vrees dat hij terug zou komen met een “automatisch wapen”.

Met de wetenschap van nu…

Zelfs al was de FBI op de hoogte van Loughners probleemgedrag, dan nog is het onwaarschijnlijk dat er actie ondernomen zou zijn. Pas nu weten we dat hij (legaal) een pistool kocht, anti-overheidsympathieën had en zich ergerde aan de optredens van congreslid Giffords. Stukjes informatie die nu als een puzzel in elkaar vallen, maar afzonderlijk weinig betekenis hebben voor de nationale veiligheid.

‘Lone wolf’ tijdig opgepakt

Toch is er in het verleden wel degelijk een ‘lone wolf’ opgepakt voordat hij tot actie over ging. The Christian Science Monitor schreef in 2003 over Sayed Abdul Malike, een Afghaan die niet verbonden was aan een groep als Al-Qaeda maar wel met het islamitisch extremisme sympathiseerde. De FBI kreeg twee meldingen van burgers. De eerste keer toen Malike aan een winkelier vroeg hoe hij een bom kan maken. De tweede keer sloeg een kapitein van een toeristenboot in Miami alarm. Malike filmde namelijk de brugconstructies en vroeg hoe dicht de boot langs cruiseschepen vaart. Bij terugkomst in New York wilde Malike van de winkelier weten - die inmiddels informant was geworden - hoe hij aan genoeg explosieven kon komen om een ‘berg op te blazen’. Ook had hij belangstelling voor een kogelvrij vest, valium en slaappillen. Malike werd gearresteerd toen hij valium van een geheim agent kocht.

Aandeel aanslagen verwaarloosbaar

Max Abrahms, docent terreurbestrijding aan Johns Hopkins University, laakt de obsessie voor ‘lone wolves’.  Hun aandeel in terroristische aanslagen is verwaarloosbaar, schreef hij op 5 januari in The Baltimore Sun. De veertig meest dodelijke aanslagen waren volgens Abrahams altijd te herleiden tot een groepering. Bovendien zijn ‘lone wolves’ zelden in staat tot het maken van bommen. “Hun wapens zijn doorgaans niet krachtiger dan een pistool.”