De lessen van Moerdijk: toezicht blijft geboden

De indrukwekkende brand op het industrieterrein in Moerdijk heeft geen directe slachtoffers tot gevolg gehad. Dat is de belangrijkste gevolgtrekking, vijf dagen nadat deze vuurzee voor apocalyptisch ogende beelden had gezorgd. Of de brandbestrijding ook een vlekkeloos verloop heeft gekend, is een tweede. Daarover hebben diverse deskundigen hun twijfels. Nader onderzoek, onder meer van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, zal daarover duidelijkheid moeten bieden. Dat zal nog wel geruime tijd in beslag nemen.

Ook het gevoerde crisisbeleid, met haperende websites en rampenzenders, verdient evaluatie.

Zeker zo belangrijk is de vraag naar de preventiemaatregelen. Gelet op het feit dat de brand heeft kunnen ontstaan, met een nog niet vastgestelde oorzaak, moet worden geconcludeerd dat die blijkbaar niet afdoende waren.

Dat roept de scherpe commentaren in herinnering van de Adviesraad Gevaarlijke Stoffen. Nog in april 2010 trachtte deze raad regering en parlement te alarmeren met de constatering dat het veiligheidsbeleid in Nederland te theoretisch is en zo leidt tot „schijnveiligheid”. In het dichtbevolkte Nederland hebben activiteiten met gevaarlijke stoffen vaak dichtbij de bevolking plaats, maar de risicoberekeningen kennen volgens de adviesraad „ernstige tekortkomingen”. Dit advies vraagt zeker nu om een goed onderbouwd politiek/bestuurlijk antwoord.

De brand in Moerdijk maakt ook duidelijk dat verzuchtingen in het bedrijfsleven over bureaucratische bemoeienissen van overheidsorganen lang niet altijd gerechtvaardigd zijn. Het schrappen van regels, ook gepropageerd door het huidige kabinet, klinkt soms stoerder dan het is. Adequaat toezicht blijft geboden. Ook al leidt elke inspectie uiteindelijk tot slechts een momentopname, bedrijven als het nu afgebrande Chemie-Pack, waar dagelijks tientallen riskante stoffen langskomen, dienen aan strikte en permanente controles te zijn onderworpen – al blijft het uiteraard de verantwoordelijkheid van de industrie zelf dat zij zich aan de regels houdt.

Intussen is het de vraag wat de gevolgen van de brand voor de volksgezondheid ook op langere termijn zijn. Hoeveel latente slachtoffers zijn er? Welke stoffen hebben lucht, grond en het ernstig verontreinigde oppervlaktewater bereikt? Wat is de oorzaak van de klachten die de hulpverleners blijken te ondervinden?

Na hun natuurlijke reflex om paniek onder de burgers te voorkomen, moeten de betrokken overheden nu voor optimale duidelijkheid zorgen. De bewoners van Moerdijk hebben zaterdag op een bijeenkomst nadere informatie ontvangen. Dat was nuttig en noodzakelijk, maar het is nog niet genoeg. Voortgaande openheid is geboden. De bevolking heeft uiteindelijk meer aan de waarheid dan aan sussende woorden van autoriteiten.