De flessenhals van de luchtvaart

De controle van passagiers en vracht is op luchthavens niet goed geregeld, vindt brancheorganisatie IATA. Nu de groei van het verkeer weer aantrekt, moet er een nieuw systeem komen.

Lolke van der Heide

Genève/Schiphol, 10 jan. - Passagiers identificeren zich met vingerafdruk en biometrisch paspoort. Wandelen dan door een tunnel, waar onzichtbare scanners hun kleding en bagage doorlichten, zonder dat ze iets hoeven uit te pakken. Om daarna aan boord van het vliegtuig te gaan – door opnieuw de vinger op een scanner te leggen.

‘Checkpoint van de toekomst’, noemt de internationale burgerluchtvaartorganisatie IATA deze eigen uitvinding. Volgens directeur-generaal Giovanni Bisignani zullen met dit ‘tunnelconcept’ „slechte mensen” worden gevonden, „niet de slechte voorwerpen”.

De IATA is zeer ontevreden over de veiligheidsmaatregelen op luchthavens, die te langdradig en te inefficiënt zouden zijn. De huidige situatie, waarbij iedereen wordt onderworpen aan dezelfde procedure, is „een ongelooflijke puinhoop”, zegt Bisignani. „Het systeem moet beter. Met de terroristische dreigingen van vandaag moeten we daartoe in staat zijn door technologie te combineren met informatie over passagiers.”

De IATA verwacht dat dit jaar het aantal passagiers wereldwijd zal toenemen met 120 miljoen tot 2,5 miljard. Tegelijkertijd heeft de organisatie aanwijzingen dat de snelheid van de ‘verwerking’ van passagiers en bagage op luchthavens juist afneemt. „Het veiligheidssysteem dat de meeste landen hanteren barst uit zijn voegen en vertoont tekenen van veroudering”, zegt Kenneth Dunlap, directeur veiligheid van de IATA.

Nieuwe pogingen om explosieven aan boord van vliegtuigen tot ontploffing te brengen leidden vorig jaar op veel luchthavens tot extra veiligheidsmaatregelen, zoals de introductie van ‘full body scanners’ en de ‘pat-down’: handmatige volledige bodychecks.

Het resulteerde verscheidene malen tot opstand van reizigers, die de maatregelen te gortig vonden. Ook op diplomatiek niveau ontstonden problemen. Zo moest de – vrouwelijke – ambassadeur van India in de Verenigde Staten, Meera Shankar, vorige maand bij aankomst in Mississippi een ‘pat-down’ ondergaan, omdat ze er in haar sari ‘verdacht’ uitzag. Haar regering protesteerde hier naderhand fel tegen. Dunlap: „Niet alleen diplomaten, veel passagiers pikken de intensieve en vaak onnodige controles, die de privacy schenden, niet langer.” Volgens de IATA behoren dergelijke incidenten tot het verleden met het tunnelsysteem, waarbij ‘geregistreerde reizigers’ een snelle doorgang op luchthavens krijgen.

Hoe groot is het werkelijke gevaar op nieuwe aanslagen? Ben Swagerman, hoofd veiligheid bij KLM, zegt dat de dreiging voor de burgerluchtvaart nog steeds aanzienlijk is. „We zien het ook niet echt verminderen. Er heeft wel een verschuiving plaats van groepen terroristen naar individuen, die alleen opereren en vaak niet zo goed zijn voorbereid.” Ron Louwerse, hoofd veiligheid Schiphol bevestigt dit: „De burgerluchtvaart blijft een grote aantrekkingskracht uitoefenen op terroristen om de aandacht die ze met hun acties krijgen.”

KLM steunt het streven van de IATA om te werken met risicoprofielen, waarbij ras, geloof of huidskleur niet ter zake doen en alleen naar gedrag wordt gekeken. „Maar ook de fysieke controle zal blijven bestaan”, zegt Swagerman. In het tunnelsysteem ziet hij weinig perspectief . „De IATA wil ‘one size fits all’ voor luchthavens, terwijl de essentie juist is dat de situatie overal weer anders kan zijn.”

Nico Kaptein, consultant van Capgemini, vindt dat de dreiging voor de burgerluchtvaart wel wat meevalt. „Er is weliswaar een wapenwedloop aan de gang tussen mensen die iets slechts in de zin hebben en mensen die aanslagen willen voorkomen. Maar de kans op een aanslag is nog steeds bijzonder klein. Georganiseerde misdaad stelt luchthavens voor grotere problemen dan terrorisme.”

Capgemini, dat in Nederland onder meer programma’s levert aan de marechaussee, zit op een lijn met de IATA in het streven „informatiegestuurd” te zoeken naar terroristen. De meeste checks moeten al hebben plaatsgehad vóórdat de passagiers op de luchthaven aankomen om op het vliegtuig te stappen, zegt Kaptein. Het voortdurend zoeken naar nieuwe hoogstaande technische oplossingen noemt hij „paniekvoetbal”. „Je kunt in de luchtvaart nooit 100 procent veiligheid krijgen, dat is te tijdrovend en te kostbaar.”