Cameron in het nauw door referendumwet

Het Britse parlement bespreekt een nieuwe EU-wet. Die had eurosceptici tevreden moeten stellen, maar bereikt het tegenovergestelde.

David Cameron deed eind 2009, toen nog als oppositieleider, een plechtige belofte aan het Britse volk. ‘Nooit weer’ zou er macht worden overgedragen aan de Europese Commissie zonder dat de Britten daarover in een referendum waren geraadpleegd. Bij het Verdrag van Lissabon was dat wel gebeurd. De nachtmerrie van eurosceptici, een federaal Europa met Britse deelname, zou geen werkelijkheid worden. Hij zou de Britten „een sleutel geven voor een slot dat alleen zij konden openen”.

Dat slot is er nu, in de vorm van een EU-wet waarover de komende dagen in het parlement wordt gedebatteerd. Het moet de soevereiniteit van het Verenigd Koninkrijk binnen de Europese Unie vaststellen, en garandeert dat zodra er nieuwe macht of nieuwe bevoegdheden worden overgedragen aan Brussel, er een referendum wordt gehouden.

Het had eurosceptici, vooral die in de Conservatieve partij van premier Cameron, tevreden moeten stellen. Maar het tegendeel is het geval: de wet zou volgens hen niet ver genoeg gaan en juist de soevereiniteit van het Britse parlement op het spel zetten.

Voorstanders van Europese samenwerking morren eveneens. Volgens hen is de wet helemaal niet nodig; deze bevestigt de gangbare praktijk en dus is het hele debat tijdverspilling. Sterker nog, het zal alleen aantonen dat de Britten zich binnen Europa nog steeds een uitzondering wanen.

De boodschap van de wet is volgens hen: samenwerking ja, maar alleen binnen de eigen vastgestelde grenzen, en het nationaal belang wordt niet gediend door gedeelde macht in Brussel.

Een eerste grote revolte dreigt daardoor voor premier Cameron. Niet alleen eurosceptische backbenchers dreigen tegen te stemmen, maar ook woordvoerders in het parlement hebben kritiek.

De EU-wet is misleidend, zegt Bill Cash, Lagerhuislid namens de Conservatieven en voorzitter van de Lagerhuiscommissie voor Europese Zaken, zelfs. De honden lusten er geen brood van, vindt Wayne David, schaduwstaatssecretaris voor Europa van oppositiepartij Labour. Een rookgordijn bedoeld om het parlement te sussen, meent Douglas Carswell, euroscepticus en parlementslid voor de Conservatieven.

Want aan het belangrijkste onderdeel van de wet, het referendumslot, zitten voorwaarden verbonden. Zo wordt een referendum alleen gehouden als de overdracht van macht of bevoegdheden aan Brussel volgens het kabinet dusdanig groot is dat een referendum noodzakelijk is. Met andere woorden: er wordt gegarandeerd dat er een referendum wordt gehouden als de regering dat wil, niet als het parlement daarom vraagt.

De regering-Cameron heeft bovendien al toegezegd dat er tijdens de huidige parlementstermijn, dus tot 2015, geen macht of bevoegdheden zullen worden overgedragen.

„De kern van de wet is dus zinloos”, zegt Carswell. Hij legt uit dat een parlement zijn opvolger bovendien niet kan verplichten tot het uitvoeren van een wet. „Dit is alsof een gewiekste tweedehandsautoverkoper me een buitenlandbeleid probeert te verkopen.”

Ook vallen wijzigingen van het Verdrag van Lissabon – volgens de Britse critici de grootste boosdoener – niet onder het referendumslot. De wet gaat alleen over toekomstige verdragen en bevoegdheden, niet over de status quo.

Het referendumslot is echter nog niet eens het grootste probleem, vindt voorzitter van de parlementscommissie voor Europese Zaken Bill Cash. Het doel van de EU-wet is dat de al geldende praktijk wordt vastgelegd: het parlement besloot in 1972 tot toetreding tot de Europese Unie, het parlement kan ook op iedere moment zich bedenken en het Verenigd Koninkrijk doen opstappen.

Nu kan het parlement dat ook, het is de bron van alle wetten: het neemt ze aan, wijzigt of verwerpt ze. Het Verenigd Koninkrijk kent geen geschreven grondwet. „Door een andere interpretatie van het woord ‘soevereiniteit’ zou nu het Hooggerechtshof de hoogste autoriteit worden en het parlement ondergeschikt”, zegt Cash. Nieuwe verdragen en wetten worden getoetst door het Hooggerechtshof.

Hij diende als voorzitter van de parlementscommissie van Europese Zaken een aantal amendementen in. Een deel van de Conservatieven lijkt hem de komende dagen te zullen steunen, al was het alleen maar omdat zij vinden dat premier Cameron eigenlijk moet proberen macht uit Brussel terug te krijgen.

De amendementen zijn volgens andere parlementsleden zo radicaal, dat de regering moeite zal hebben ze te accepteren en de wet ongewijzigd zal laten. Dan is de kans groot dat eurosceptici tegen zullen stemmen, en die groep is aanzienlijk. Bij een vorige stemming over Europa stemden al 37 Conservatieven tegen het eigen regeringsbeleid.

Dat is nog net niet genoeg om, als oppositiepartij Labour tegenstemt en de over het algemeen pro-Europese Liberaal-Democraten voorstemmen, Cameron zijn eerste nederlaag te doen leiden. Maar veel zal het niet schelen.