'Afghanistan' is eerste test voor Jolande Sap

Pacifisten hebben geen platform meer bij GroenLinks. Toch groeit het verzet tegen een nieuwe Nederlandse missie in Afghanistan.

GroenLinks-stemmers zijn in meerderheid tegen een nieuwe missie naar Afghanistan. Toch zal de fractie van GroenLinks in de Tweede Kamer waarschijnlijk voor de uitzending van manschappen stemmen. Het is de eerste grote test die zich aandient voor de nieuwe leider Jolande Sap, die sinds het vertrek van Femke Halsema de Tweede Kamerfractie aanvoert.

Anders dan bij de vorige militaire missies, waar de achterban van GroenLinks stevig over discussieerde, is de stem van de Tweede Kamerfractie dit keer cruciaal. Zonder haar steun beschikt het kabinet niet over een Kamermeerderheid.

Door het belang van die stem is het nauwelijks voor te stellen dat het verzet in de antimilitaristische vleugel zo kalmpjes blijft als tot nu toe. Dat begrijpt ook de partijtop, die besloten heeft komende woensdag betrokken critici te raadplegen op een bijeenkomst in Utrecht. Kritische leden roepen elkaar al op daar naartoe te komen. Ze zien het als een serieuze kans de partijtop op andere gedachten te brengen.

Hoe zal Sap met het verzet omgaan? Door achter de schermen uitvoerig met tegenstanders te praten, zegt Tof Thissen, fractievoorzitter van GroenLinks in de Eerste Kamer. Voor het ontstaan van de partij was Thissen lid van de PSP, de pacifistische partij die opging in GroenLinks. Met een verleden in het Interkerkelijk Vredesberaad draagt hij ook nu nog de pacifistische banier in de top van de partij. Maar anders dan de antimilitarist Tom Pitstra in de jaren negentig zal Thissen niet het verzet leiden tegen de partijtop. In de tijd van Pitstra ging het om steun aan de Amerikanen in de Eerste Golfoorlog, en later om de NAVO-bombardementen op voormalig Joegoslavië. Nu gaat het om een missie waarover GroenLinks-Kamerlid Mariko Peters al in april vorig jaar een welwillende motie heeft ingediend.

Thissen: „Ik ga niet vanuit de Eerste Kamer van alles roepen. Bovendien blijven we na de vorige missie natuurlijk wel een verantwoordelijkheid houden voor Afghanistan.” Dat hij zichzelf een pacifist noemt, legt hij uit, hoeft steun voor een nieuwe missie niet uit te sluiten.

Toch groeit het verzet binnen de partij. Er is een initiatiefgroep „verontruste GroenLinks-leden over GroenLinks en Afghanistan”. Maanden geleden stuurde die al een open brief naar de partijtop, waarin ze de argumenten tégen op een rijtje zette. Onder de ondertekenaars zijn partijprominenten als de voormalig GroenLinks-bestuurders Jan Schaake en Kees Kalkman, beiden werkzaam voor vredesorganisaties.

Dat betekent niet dat de brief indruk maakte. „Ik weet niet of het woord partijprominent ook wel zo passend is”, zegt historicus Dik Verkuil. Hij schreef mee aan de onlangs verschenen partijgeschiedenis Van de straat naar de staat. Verkuil beschrijft daarin hoe Nederlands militaire bemoeienis in het buitenland leidde tot enorme commotie en strijd binnen de partij. „Destijds waren het mannen als Schaake, Kalkman en oud-PSP’ers Pitstra en Platvoet die de antimilitaristische traditie in de partij levend hielden. Zij maakten het de partijtop heel lastig bij dit soort beslissingen. Maar nu zie ik dat niet meer. Dit soort pacifistische prominenten zijn al eerder op een zijspoor geraakt. Ze hebben geen platform meer.”

Pacifisten binnen de partij worstelen met het ontbreken van zo’n platform, bevestigt Pistra, die namens de partij in de Eerste én de Tweede Kamer heeft gezeten. „Niet voor niets dat ik eruit ben gegooid.” Pitstra gelooft dat zich nu een „kristallisatiepunt” aandient. „De discussie in de partij ging de afgelopen jaren over de zogenaamd liberale koers die de top heeft ingezet op punten als flexibilisering van de arbeidsmarkt en verkorting van de WW-uitkering. Maar sinds dit weekeinde is opeens voor iedereen duidelijk dat we ook bij vraagstukken over vrede en veiligheid inmiddels rechts van de PvdA opereren. En ik weet niet hoe het u vergaat, maar ik kom voortdurend mensen tegen die zeggen: daarom heb ik niet GroenLinks gestemd.”