Een archief moet een archief blijven, ook dat van de krant

Een nieuw jaar, een nieuw begin? Sommige lezers vragen de krant een stuk uit het archief te verwijderen. Dat is lastig.

Stel, je stuurt in een dolle bui een grap of anekdote naar de Achterpagina van de krant. Iets wilds beleefd in het buitenland. Lachen. Avondje met vrienden, biertje erbij, en hup, stukje naar de krant gestuurd. En warempel: het komt erin.

Volgende ochtend: de kater. Kreta? Met die hond? Stom. Maar ja, het staat er al in.

Hoe lang wil je daar in het digitale tijdperk aan herinnerd worden? Ook twintig jaar later nog, als je braaf met je referenties in de wachtkamer zit voor een sollicitatie?

Steeds meer lezers en bezoekers van de website vragen de krant of stukken die zij hebben ingestuurd, of waarin zij voorkomen, kunnen worden aangepast. Sommige lezers willen hun stuk helemaal van de site hebben, of uit het archief verwijderd hebben. Regelmatig wordt ook gevraagd of de naam van de inzender bij een stuk kan worden geschrapt.

Gaat de krant daarop in?

In het algemeen: nee.

De reden daarvoor is dat het digitale archief betrouwbaar moet blijven, dat wil zeggen dat je er stukken moet kunnen terugvinden zoals ze zijn gepubliceerd. Het zou tot verwarring – en geschiedvervalsing – leiden als met terugwerkende kracht teksten zouden worden aangepast omdat dat betrokkenen (of de redactie) bij nader inzien beter uitkomt.

Wel worden soms feitelijke correcties en aanvullingen toegevoegd die in de krant zijn gepubliceerd. Die worden aan het bewuste stuk gehecht. Dat spreekt vanzelf, want fouten in de krant moeten worden gecorrigeerd – en die correcties moeten op hun beurt ook (herkenbaar) terug te vinden zijn in het archief.

Voor stukken op de openbare site, dus buiten het archief, is er een ander probleem. Die kunnen door Google worden doorzocht en willen dan ook wel eens opduiken in een verband dat de krant zelf nooit zou leggen. Een stuk waarin de krant initialen heeft gebruikt voor een verdachte, duikt dan bijvoorbeeld op met stukken uit andere media waarin zijn of haar hele naam pontificaal prijkt.

Dat is vervelend, maar toch vooral een zaak van Google (en die andere media), waar de krant moeilijk op kan worden aangesproken.

Het leidt soms wel tot actie van de krant. In een artikel uit 1998 over een moordzaak stond de achternaam vermeld van de vriendin van de vermoedelijke dader (die zelf alleen met voornaam en een initiaal werd aangeduid) en ook de voornaam van hun 2-jarige dochtertje. De identiteit van het meisje was zo tot op zekere hoogte beschermd in het stuk, want zij draagt niet de achternaam van haar moeder. Haar identiteit was dus louter op basis van dit stuk niet zo makkelijk te achterhalen.

Toch heeft ze er nu als 15-jarige scholier last van. Ze wordt op het verleden van haar vader aangesproken. Wat bleek: het stuk stond in een dossier op een openbaar deel van de site, niet in het archief, en even googelen bracht het aan de oppervlakte, met stukken uit andere media waarin de naam van de vader volledig werd vermeld. De redactie heeft het stuk naar het archief verplaatst, zodat het niet meer voor iedereen te vinden is. De tekst is niet aangepast. Dat lijkt mij een juiste beslissing.

De achterliggende vraag bij dat artikel is trouwens een andere: had de naam van het kind van twee beter niet uit het oorspronkelijke stuk kunnen worden weggelaten? Ja, de moeder verstrekte al die informatie uit vrije wil. Maar het kind was toen een peuter en speelde een minieme rol in het verhaal. Waarom dan die naam erbij? Het verhaal had ook makkelijk kunnen worden verteld zonder haar voornaam te noemen.

Maar eenmaal gepubliceerd, moet zulke informatie niet achteraf worden geschrapt. Anders is het hek van de dam: er zijn altijd wel redenen waarom iemand na tien of twintig jaar de annalen wil laten herzien.

Toch is er ook wel eens op zo’n verzoek ingegaan, blijkt bij navraag op de redactie. Zo is de naam van een psychotische vrouw uit een stuk verwijderd, omdat zij er later bij sollicitaties mee werd geconfronteerd, tot haar wanhoop. Hetzelfde gebeurde met de achternaam van een vrouw die als 14-jarige in een stuk had opgeschept over haar strafbare feiten. Ook de achternaam van een man die sprak over een (vals gebleken) beschuldiging van kindermisbruik aan zijn adres is op diens verzoek teruggebracht tot een initiaal.

En zelfs wist een lezer die een onschuldig ‘ikje’ had ingestuurd over een belevenis met een dating site bij de webredactie van de krant gedaan te krijgen dat zijn naam bij het stukje werd verwijderd. Reden: hij had nu een relatie en zijn vriendin vond het maar niks dat die ouwe anekdote via Google bleef opduiken.

Dat laatste vind ik hoe dan ook te ver gaan. De lezer had dat stukje zelf ingestuurd, en dan weet je in de 21ste eeuw dat het lang, in principe eindeloos, bewaard blijft. Trouwens, wie weet is morgen alles weer anders. Mocht zijn huidige relatie onverhoopt stuk lopen, dan is het misschien juist heel goed dat zijn geestige stukje over daten opduikt. Moet de krant het er dan weer op zetten? Het punt is: de lezer wist wat hij deed. En als een krant de site of het archief om dit soort redenen gaat kuisen, is het einde zoek.

En de ‘zware’ gevallen? Die vind ik toch ook dubieus, hoe pijnlijk ook. Er moet niet worden gerommeld met de tekst van eenmaal gepubliceerde stukken. Correcties en aanvullingen eraan hechten, indien noodzakelijk, is een veel betere oplossing.

En, het belangrijkste: de regels van de krant moeten consequent worden toegepast vóór stukken in druk (en dus in het archief) verschijnen.

Ook de stukken van de ombudsman staan trouwens online. Mocht ik dus ooit een nieuwe baan willen, of een date, dan ben ik gewaarschuwd.