Recensies

Een beetje glamour in een risicogebied

Etalages TarwewijkMigration Papa. T/m 15 januari aan de Mijnsherenlaan 2-6, Rotterdam. Inl: www.papaplatform.com

Er mag geen slecht nieuws meer worden verspreid over de Tarwewijk. Aldus de website van Migration Papa, een internationaal journalistiek collectief dat is neergestreken in deze Rotterdamse wijk en er een expositie maakte. Het bericht is gepost door kunstenaar en initiatiefnemer Lino Hellings die met Nies Medema foto’s maakt van bewoners, belwinkels, straatleven, met korte onderschriften. Het bericht dat de autoriteiten van deze achterstandswijk geen negatieve journalistiek meer willen, staat bij een foto van radiomaker DJ Eric, die het niet met de censuur eens is. Alle soorten nieuws moeten worden verspreid, stelt hij. Daar leren we van.En die brede berichtgeving is precies wat Migration Papa doet. In een van de weinige panden in de wijk met etalages zijn kleine digitale schermen opgehangen. Ze hangen boven en onder elkaar, als een bonte verzameling fotolijstjes. Daarbij staat de website in koeienletters vermeld – krukkig is alleen dat die al twee maanden niet ge-update is. De foto’s en tekstbeelden die in de digitale schermen en op de site verschijnen, verhalen samen over vier andere wereldsteden vol migratie en grotestadsproblematiek. Je ziet groentes op de bazaar in Dhaka (Bangladesh), straathandel in Lagos (Nigeria), woonomstandigheden in het verpauperde Detroit (VS) en Aziatische immigranten in drugsbuurten in Sao Paulo (Brazilië). Aan dat lijstje wereldsteden is nu Rotterdam toegevoegd – de Tarwewijk. Geportretteerd in foto’s van de piepkleine woningen, de internationale bewoners vol toekomstdromen, de spaarzame winkels met raadselachtige opschriften als ‘Kapsalon Halal Specialties’. Problemen in het ‘veiligheidsrisicogebied’ Tarwewijk worden vaak toegeschreven aan de vele Oost-Europese immigranten en de nietsontziende huisjesmelkers. Maar kunstenaars als Jan Konings toonden er al eerder aan dat het echte probleem de architectuur is. Deze arbeiderswijk is gebouwd met enkel huizenrijen, geen voorzieningen. Met als gevolg dat niemand in de Tarwewijk zijn buren kent, niemand weet wat zich afspeelt achter al die voordeuren, niemand die er lang wil wonen. Juist dan is een expositie in een openbare etalage een goed idee. Dat maakt het leven zichtbaar dat zo verstopt zit achter die eindeloze gevelrijen. Doordat foto’s van wereldsteden elkaar afwisselen en één verhaal worden, herken je ook in de Tarwewijk die kosmopolitische grootstedelijkheid waar iets van glamour aan kleeft. Als je geen negatieve berichten wilt, zorg dan voor goed nieuws – zoals een mooi kunstproject. Dat is effectiever dan censuur. Sandra Smets

Heuvel in Berlijn blijkt mensenwerk

CBK DordrechtBlick ohne Ende en Tapetenwechsel. T/m 29 januari. Voorstraat 180, Dordrecht. Inl. www.cbkdordrecht.nl

Berlijn was in de jaren twintig een bruisend kunstcentrum, daarna Hitlers hoofdstad, vervolgens het snijpunt van oost en west, en tegenwoordig is Berlijn weer een kunststad. Of preciezer: een atelierstad. ‘De kern van Berlijns status als internationale kunststad ligt in het grote aantal kunstenaars dat er zichtbaar en onzichtbaar aan het werk is’, schrijft kunstjournalist Jurriaan Benschop in een boekje bij de tentoonstelling Tapetenwechsel in het CBK Dordrecht. Zeventien Dordtse kunstenaars laten daar werk zien dat ze maakten tijdens hun verblijf in een Berlijns gastatelier van het CBK. Op de bovenverdieping heeft Benschop een tweede tentoonstelling ingericht, Blick ohne Ende, met werk van Nederlandse kunstenaars die in Berlijn wonen en werken. Arjan van Helmond bijvoorbeeld, die foto’s van interieurs naschildert inclusief het kille flitslicht. Ronald de Bloeme, die verpakkingen, reclameborden en zelfs een storend tv-beeld omwerkt tot strakke composities in mat- en glanslak. En Tjebbe Beekman, die het fotorealisme van Van Helmond en de glanslak van De Bloeme verenigt in schilderijen waar hij bovendien zand of gruis aan toevoegt. Bij de Dordtenaren beneden maakt vooral Anja de Jong indruk, met drie foto’s uit haar boek Berlin’s Covered History (2009). De Jong fotografeerde onopvallende locaties met een historische betekenis. Meerdere historische betekenissen, zelfs. Neem haar foto van de Teufelsberg, even buiten Berlijn. Een schilderachtig vergezicht tussen twee boomgroepen door. Het onkruid en struikgewas op de voorgrond zien er zo verwilderd uit dat je gerust van natuur kunt spreken. Toch is deze heuvel mensenwerk. Onder het verse zomerse groen liggen de brokstukken van 400.000 gebouwen die in de Tweede Wereldoorlog werden verwoest. En tijdens de Koude Oorlog stond op dezelfde puinhoop een Amerikaanse spionagepost. Met de antennes op het complex kon militair telefoonverkeer worden afgeluisterd tot in Moskou. De achtergrondinformatie verandert je kijk op zo’n plek – of op de foto die Anja de Jong ervan maakte. Uit haar fotoserie blijkt maar weer dat de ‘covered history’ in Berlijn voor het opgraven ligt. Hitlers hoofdstad en het snijpunt van oost en west schemeren overal door de kunststad van vandaag heen.Gijsbert van der Wal