'Even zweven' met de leraar voor de volgende les begint

Heel Nederland moet aan de transcendente meditatie, vindt Paul Gelderloos. Hij begint bij scholen, die hij opkoopt. Ouders horen pas „in een later stadium” over de meditaties.

Zes jongens en één meisje nestelen zich in een gemakkelijke stoel in de vergaderruimte van hun school. Aan het hoge plafond een kroonluchter, op de muur schilderingen met historische taferelen – geen doorsnee schoolinterieur.

Het is tijd voor de ingeroosterde meditatie. „Even zweven”, noemen ze het. Leraar Bernard pakt zijn horloge. „Zit iedereen er klaar voor?” De tieners doen hun ogen dicht. Na twee minuten stommelt nog een jongen binnen, de rest van de tijd is het muisstil. Eén jongen knikkebolt.

Twee keer per dag een kwartiertje de ogen dicht. Zo ziet transcendente meditatie er van buitenaf uit, op de Winford School of Excellence Westvoorne, een particuliere middelbare school in Nieuwenhoorn. Van binnen ervaren de leerlingen ruimte en rust, zeggen ze. In het kwartiertje herhalen ze hun mantra en maken ze hun hoofd leeg. Tot ze naar „een lager niveau van bewustzijn” zakken en „in zichzelf” zijn.

Met resultaat, vinden ze. Tara Trachsler (17, 5-havo/vwo) is alerter sinds ze op school mediteert, zegt ze, en haalt hogere cijfers voor exacte vakken. Ook merkt ze dat er minder conflicten op school zijn. David Slob (16, 4-havo) heeft meer energie. Zijn ouders vinden dat hij rustiger is geworden.

Leerlingen die aan transcendente meditatie, TM in het kort, doen, gebruiken hun hersencapaciteit beter, zegt meditatieleraar Sjoerd Vos van Winford. Ze hebben minder faalangst en hun ouders rapporteren dat hun kind weer met ze wil praten. „We zien zoveel mooie ontwikkelingen.”

Als TM zo heilzaam is, waarom staat er dan niets over op de site van de school? „Dat doen we bewust niet”, zegt Jurriaan Geleynse, voormalig directeur bij kledingwinkel Oger, desgevraagd. Hij is algemeen directeur van Winford, dat inmiddels uit vijf middelbare scholen en drie basisscholen bestaat. „TM heeft het imago van zweverig en sektarisch. Als je op internet naar TM zoekt, kom je van alles tegen. Maar wij willen niet dat mensen in oranje jurken lopen en wierook branden. Winford biedt het beste particulier onderwijs aan, met toevallig ook ruimte voor meditatie.”

Zo toevallig is die ruimte niet.

De eigenaar van Winford is de oprichter van telecombedrijf Scarlet en miljonair Paul Gelderloos, nu leider van de Nederlandse TM-beweging. Gelderloos kocht in 2008 de particuliere school Instituut Westvoorne. In 2009 verwierf hij de particuliere middelbare school Stebo met drie vestigingen en bracht hij alles onder de vlag Winford. Dit jaar voegde hij daar Instituut Vrijbergen in Leiden aan toe en opende hij een basisschool in Zeist. Winford heeft nu in totaal 435 leerlingen, die les krijgen in kleine klasjes. Het lesgeld ligt tussen 12.000 en 26.000 euro per jaar.

Gelderloos’ missie: heel Nederland aan de TM. Scholen zijn een goed begin. „De jeugd heeft de toekomst.” En de in 2008 overleden TM-goeroe Maharishi Mahesh Yogi had hem persoonlijk op het hart gedrukt TM in het onderwijs in te voeren. Gelderloos is ervan overtuigd dat scholieren er beter door leren en dat mediterende mensen een „verzachtende invloed op de atmosfeer” hebben. „Dat is wetenschappelijk getoetst.”

Zijn eerdere poging om scholieren aan TM te krijgen, strandde. Het Onoverwinlijkheidscollege in Lelystad, een ‘vedische school’, sloot twee jaar geleden, omdat er te weinig leerlingen waren. Nu koopt hij bestaande scholen op. „En dan zeg ik tegen de leiding: ik wil graag dat jullie hier TM introduceren.”

Dat scholen meditatie aanbieden, is niet nieuw. Maar het gaat Gelderloos om transcendente meditatie. „Ik ben niet geïnteresseerd in een school waar af en toe de ogen dichtgaan. Voor TM is training nodig. Alleen zo kun je de diepste niveaus van jezelf leren kennen.” Het liefst zou hij het hele curriculum om TM laten draaien. „Dan kan de leraar de aardrijkskundeles koppelen aan ervaringen tijdens meditatie. Maar dat heeft alleen zin als 80 procent van de school mediteert en zo ver zijn we nog niet. Nederland is geen India. Je kunt hier niks afdwingen.”

Meedoen aan TM op Winford is vrijwillig, benadrukt iedereen. Sjoerd Vos is verantwoordelijk voor het invoeren van TM op alle vestigingen. Geïnteresseerde leerlingen, ouders en leraren krijgen een introductielezing over TM. De enthousiastelingen volgen daarna een cursus. Leraren betalen het gereduceerde tarief van 150 euro, leerlingen niets. In Westvoorne zijn ze het verst: daar mediteert eenderde van de 49 leerlingen en 25 docenten. De leerlingen die niet meedoen, lezen in de twee ‘stiltekwartieren’ een boek of tekenen. Op een andere vestiging zijn twintig leerlingen begonnen. De overige locaties zijn nog minder ver.

Eén leerkracht, die niet met haar naam in de krant wil, heeft twijfels bij het vrijwillige karakter van TM op Winford. Ze werkte op de vestiging in Den Haag, waar ze met drie andere docenten aan de cursus begon. Omdat ze er wel wat in zag, en omdat ze wilde weten wat de leerlingen kregen aangeboden.

De docente vond het bezwaarlijk dat ze voor geheimhouding moest tekenen. Binnen TM is het gewoon dat je belooft niets te vertellen over hoe je de meditatietechniek hebt geleerd, en dat je je persoonlijke mantra geheimhoudt. Voor sommigen doet dat sektarisch aan. Vos: „Je krijgt je mantra van een leraar, dat is een delicate stap. Dat moet je niet zomaar rondvertellen.” Verder „ben je altijd vrij om ermee op te houden”.

De docente ergerde zich eraan dat ouders niet weten dat de school TM aanbiedt wanneer ze hun kind inschrijven. Toen ook de arbeidsvoorwaarden wijzigden, stapte ze dit jaar op. Het klopt dat ouders bij het intakegesprek enkel te horen krijgen dat de school meditatie in algemene zin aanbiedt. Vos: „In een iets later stadium vertellen we uitgebreid over TM.”

Mag dat? De Onderwijsinspectie meldt dat particuliere scholen vrijer zijn om van levensbeschouwelijke richting te veranderen dan ‘bekostigd’ onderwijs. Bij particuliere scholen wordt voornamelijk gecontroleerd of het onderwijsniveau wel goed genoeg is. De inspectie heeft nog niet naar Winford gekeken, zegt een woordvoerder.

Zijn er ouders die hun kind om TM van Winford hebben gehaald? Nee, zegt Vos. „Het is toch vrijwillig?” Leerlingen en de docente die ontslag nam kennen ook geen gevallen. „Ouders hebben ook geen andere mogelijkheid”, zegt de docente. „Het zijn toch vaak kwetsbare leerlingen die elders vastgelopen zijn.” ADHD en autisme zijn inderdaad oververtegenwoordigd op de particuliere school, bevestigt een docent van Westvoorne. „Maar juist die zijn gebaat bij meditatie.”