Dit kabinet haalt eind van het jaar

Wat zal in 2011 het nieuws zijn? Voorspellingen door de redactie en interviews met deskundigen. Vandaag: Claes de Vreese, hoogleraar politieke communicatie, over Den Haag

Alle ogen zijn gericht op het kabinet van VVD-leider Mark Rutte. Hoe gaat hij het doen nu het stof van de formatie is neergedaald en de wittebroodsweken van die nieuwe coalitie voorbij zijn? Volgens Claes de Vreese, hoogleraar politieke communicatie in Amsterdam, is de kans groot dat hij aan het eind van 2011 nog premier is. „ De meest voor de hand liggende vraag, gezien de heftige verkiezingscampagne en de moeizame formatie is natuurlijk: gaat dit kabinet het einde van 2011 halen? Ik denk eerlijk gezegd van wel. Geen van de drie coalitiepartijen wil in 2011 al vallen. Ze zullen bereid zijn tot verdergaande concessies.”

Wat houdt het kabinet bij elkaar?

„Het CDA heeft een enorme investering moeten doen om dit voor elkaar te krijgen. Het is een zoekende partij, ze hebben zelfs geen partijleider. Ze zijn beslist niet klaar voor verkiezingen. De kans dat de PVV bij nieuwe verkiezingen weer enorm groeit is niet groot, en ze zullen willen laten zien dat ze hun quasi-bestuurlijke verantwoordelijkheid kunnen nemen.

„De VVD zit nu na lange tijd in een goede positie, levert de premier. Hoewel ze bij nieuwe verkiezingen weer de grootste kunnen worden, en teleurgestelde PVV-kiezers kunnen trekken, zou het toch moeilijker kunnen zijn weer te regeren. De formatie heeft de relatie van de VVD met andere partijen geen goed gedaan.”

Waarom zouden PVV-kiezers teleurgesteld zijn?

„We zullen in de loop van het jaar een sluimerende onvrede van PVV-kiezers gaan zien. De kiezers zullen Wilders zeker aanspreken op het regeringsbeleid. En regeren is nou eenmaal iets van de lange adem. PVV-kiezers zullen merken dat de dingen eigenlijk niet zo heel erg anders zullen zijn, en de dingen niet zo heel erg snel veranderen. Vooral op het gebied van immigratie en integratie staan er natuurlijk ferme teksten in het akkoord. Maar daar resultaat boeken is heel lastig.

„Hier heeft de PVV wel een prachtige politieke troefkaart gecreëerd. Juist voor immigratiebeleid ben je erg afhankelijk van het aanpassen van EU-regels. Ze weten natuurlijk dat zoiets niet of nauwelijks haalbaar is. Maar het geeft de PVV de gelegenheid de schuld af te schuiven: zie je wel, het mag niet van Europa. Dat past dan weer prachtig bij hun anti-Europese geluid. Dat hebben ze heel slim gedaan.

„Er is ook iets wat in 2011 niet gaat gebeuren: Nederland gaat geen fundamenteel debat voeren over Europa. Dat is al jaren nodig, er zijn fundamentele vragen, bijvoorbeeld over de euro. Maar ook nu zal het debat hier niet uitstijgen boven het huidige, enigszins provinciaalse niveau. Europa delft weer het onderspit.”

Zal de coalitie van VVD, PVV en CDA na de Provinciale Statenverkiezingen een meerderheid verwerven in de Eerste Kamer?

„De verkiezingen zullen volledig gedomineerd worden door de machtsvraag: het kabinet moet een meerderheid halen. Maar de uitslag is lastig te voorspellen. Ten eerste is er naar deze verkiezingen nagenoeg geen onderzoek gedaan. En het onderzoek dat er is, wijst uit dat er altijd grote stabiliteit is: de grote middenpartijen doen het bijna altijd goed. Alleen is het nog niet eerder voorgekomen dat een partij die zo groot is [PVV-red.] in de Tweede Kamer, niet vertegenwoordigd was in de Eerste Kamer.

„Wel kan je zeggen dat VVD, PVV en CDA last zullen hebben van onderlinge zetelroof. De VVD kon nog wel eens kiezers wegtrekken bij D66, maar in deze constellatie zal dat toch nauwelijks gebeuren.”

Over de machtsvraag gesproken: er wordt veel gepraat over linkse of progressieve samenwerking. Kansrijk?

„Ik heb daar een hard hoofd in. Volgens electoraal onderzoek verliest de PvdA stemmen aan GroenLinks en de SP. Wil de PvdA voorkomen dat ze wordt gespleten, dan moeten niet alleen GroenLinks en D66, maar ook de SP in zo’n samenwerking opgaan. Die kans is klein, gezien de grote kloof tussen D66 en de SP. Het is dus all or nothing. En dan kies ik voor het laatste.

„Het zou ook een rare ontwikkeling zijn. Het creëert een opstapje naar een soort tweepartijenstelsel, en dat past helemaal niet binnen de Nederlandse politieke cultuur. Maar het zou ook niet wenselijk zijn. Kijk naar de VS, daar leidt het vooral tot verlamming.”

Welke maatschappelijke ontwikkelingen zullen de politiek domineren?

„Je mag hopen dat de piek in de discussies over immigratie en integratie nu wel voorbij is. Ik denk dat het politieke debat gezien de economische situatie back to basics gaat. Alles zal in het teken staan van geld, ook debatten over cultuur en onderwijs, dat zie je nu al. Die economische invalshoek zou ook weer kunnen leiden tot meer traditionele politieke verhoudingen.”

Vijf dingen om in het regeringsjaar 2011 op te letten