Test begint voor Republikeinen

Obama vervangt zijn naaste adviseurs, Republikeinen domineren het Huis. De politieke valkuilen voor de komende periode in de VS: de oorlog in Afghanistan en het begrotingstekort.

Tom-Jan Meeus

Het was gisteren een dag voor toekomstverkenningen in Washington. Het aantreden van de nieuwe voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, de Republikein John Boehner, en het vertrek van de woordvoerder van het Witte Huis, Robert Gibbs, creëerden het ideale klimaat om vooruit te kijken op het nieuwe bestuurlijke jaar.

Bijna alle aandacht ging in de wandelgangen naar binnenlandse onderwerpen (werkloosheid, overheidstekort, zorgstelsel). Maar er is een goede kans dat de verrassingen zich bij het buitenlandbeleid en defensie voor gaan doen.

Het nieuwe Congres is verdeeld. Het Huis van Afgevaardigden is in handen van Republikeinen gekomen, de Senaat bleef Democratisch. Het leidt de komende dagen in het Huis, onder leiding van Speaker Boehner, tot stemmingen waarin Obama’s hervormingen, het nieuwe zorgstelsel voorop, worden afgewezen. Symboolpolitiek. De Republikeinen missen de stemmen in de Senaat om Obama werkelijk onder druk te zetten.

Het wordt daarom interessanter bijvoorbeeld Afghanistan in de gaten te houden. Nu Republikeinen de meerderheid in het Huis hebben, rust de financiering van de oorlog op Republikeinse schouders. Voor veel Democraten is dat bevrijdend: zij hebben het geloof in de oorlog allang verloren, hun kiezers ook, en de laatste jaren stemden ze alleen in met de uitbreiding van de oorlog om Obama niet in verlegenheid te brengen.

Het behoort tot de Republikeinse natuur om de ‘War on Terror’ onverminderd te steunen, maar de conservatieve Tea Party kan hier wel eens dwars gaan liggen. Veel Congresleden die vorig najaar dankzij de Tea Party gekozen werden, behoren tot de libertaire vleugel van de Republikeinen. Zij geloven in een minimale overheid: ook een minimale defensie.

Hun informele leider is al jaren Ron Paul, een Congreslid uit Texas die het in 2008 met zijn oppositie tegen de oorlog in Irak verrassend goed deed in de Republikeinse voorverkiezingen. Een van de verrassingen van het afgelopen jaar was zijn zoon Rand, een Tea Party-libertair die werd gekozen tot senator voor Kentucky.

Vader en zoon gaven deze week samen een interview aan CNN, en beide Republikeinen onthulden dat zij geen reden meer zien de militaire operatie in Afghanistan te continueren. Rand Paul, die zich in de campagne nooit wilde uitspreken over Afghanistan, wees erop dat volgens de inlichtingendiensten nog maar 100 leden van Al-Qaeda in Afghanistan zijn. „Hebben wij 100.000 militairen nodig om 100 mensen te stoppen?” Volgens hem kunnen de VS ook toe met 5.000 tot 10.000 soldaten. „Daar kunnen we ook een zekere stabiliteit mee bewaren.”

Zo worden de contouren van het nieuwe Afghanistan-debat zichtbaar: de linkervleugel van de Democraten en de rechterflank van de Republikeinen die gezamenlijk de zekerheden van het Republikeinse en militaire establishment ondermijnen. Terwijl ook in het Witte Huis grote behoefte bestaat de Amerikaanse operatie in Afghanistan terug te dringen.

Maar voordat het zover is, wacht de Republikeinen een andere proef. De komende maanden, vermoedelijk in maart, overschrijdt de regering-Obama het wettelijke schuldenplafond van de federale overheid. De president zal dan toestemming van het Congres vragen het plafond verder te verhogen, en de Republikeinen hebben dan een probleem. Zij voerden vorig jaar met succes campagne tegen het begrotingstekort dat onder Obama spectaculair groeide. Precieze voorstellen om het terug te dringen deden ze echter niet, en dat is geen toeval: wie, zoals de Republikeinen, niet wil bezuinigen op Defensie komt vanzelf terecht bij bezuinigen op de vergoeding van ziektekosten voor ouderen (Medicare). En dat is uiterst impopulair.

De alternatieven zijn nog gevoeliger. Een soepele houding tegenover Obama brengt Boehner in problemen met de nieuwe Tea Party-Republikeinen, de morele winnaars van de verkiezingen. Een compromisloze houding tegenover Obama kan ertoe leiden dat de federale regering op slot gaat, zoals in 1995 (Clinton versus Speaker Gingrich). Dat willen de Republikeinen graag voorkomen.

Intussen symboliseert het vertrek van woordvoerder Gibbs dat Obama het tijdperk van gedeelde macht met de Republikeinen wil ingaan met adviseurs met een beperkt politiek profiel. Eind vorig jaar vertrokken stafchef Emanuel, economisch adviseur Summers en begrotingsdirecteur Orszag al. Naast Gibbs ruimt ook strateeg Axelrod het veld; beiden gaan de president van buiten de hoofdstad politieke dekking geven. Ze vertrekken dus niet helemaal.

De verwachting is dat Obama morgen zijn nieuwe economische adviseurs presenteert, vooral gematigde figuren (inzet). Niet toevallig worden dan ook nieuwe werkloosheidscijfers bekend. Economen voorzien dat het aantal werkzoekenden voor het eerst in maanden substantieel daalt: vrijdag moet, voor de Democraten, kortom de dag van het nieuwe begin worden.