Politiebaas Praatgraag

Korpschef Welten zei dat de Amsterdamse politie vrouwen in boerka niet zal arresteren.

„Ik gebruik mijn verstand nog steeds”, zei hij. Dat wekte flinke irritatie bij de coalitie.

Weer Welten. Met zijn kanttekeningen bij het voorgenomen boerkaverbod in het televisieprogramma 5 jaar later heeft de Amsterdamse hoofdcommissaris Bernard Welten veel irritatie opgeroepen bij de coalitiepartijen. Opnieuw, want de lijst incidenten rond de praatgrage politiebaas is de afgelopen jaren lang geworden.

Een kleine greep. Toen oud-legerleider Desi Bouterse vorig jaar tot president van Suriname werd gekozen, zei Welten dat de Nederlandse politie niet langer zou samenwerken met de Surinaamse politie. Minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) floot hem terug. In 2009 liet Welten in een interview weten zich beknot te voelen door toenmalig burgemeester Job Cohen van Amsterdam. Cohen gaf hem een publiekelijke afstraffing voor deze „onprofessionele” uitspraken.

Steeds weer doet Welten een ferme uitspraak, en steeds weer duwen bestuurders hem terug in zijn hok. Dat patroon is nu ook zichtbaar bij zijn uitlatingen over het boerkaverbod. Regeringspartij VVD is geïrriteerd door zijn aangekondigde ongehoorzaamheid, terwijl gedoogpartner PVV dreigt met ontslag. Bij de PVV was eerder al ergernis ontstaan over de nieuwjaarstoespraak van Welten, die de ‘animal cops’ afgelopen maandag betitelde als ‘caviapolitie’.

De incidenten rond Welten komen voor een deel voort uit de persoonlijkheid van de korpschef. Bernard Welten is een filosofisch ingestelde politieman met een flinke geldingsdrang. In interviews mag hij graag bespiegelen, waarbij hij geregeld vooraanstaande denkers en wetenschappers citeert. Bernard Welten wil gezien en gehoord worden.

Hij kon het daarom als korpschef in Groningen goed vinden met burgemeester Wallage, die vaak liet merken hoezeer hij de politieman waardeerde. Hij kon minder goed uit de voeten met de meer afstandelijke Cohen in Amsterdam, die Welten een goede politieman vond, maar wel eentje die zijn plaats moest kennen. De huidige burgemeester Eberhard van der Laan geeft Welten en zijn korps weer sterker het gevoel heel belangrijk te zijn.

Wat Welten dinsdagavond in het televisie-interview zei over het boerkaverbod, riep opnieuw de vraag op hoeveel ruimte een politiebaas mag nemen. Maar de uitlatingen gingen dit keer wel verder dan zijn eerdere uitspraken. Welten benadrukte dat hij „zelfstandig” bleef nadenken, dat hij „geen instrument van de regering” is en dat hij soms „burgerlijk ongehoorzaam” was. Daarop reageerden de politici van PVV en VVD dan ook het felst met hun opmerking dat Welten als politieman gewoon de wet moet uitvoeren – en meer niet.

In de praktijk is het echter niet zo simpel als de PVV en VVD doen voorkomen, zeggen bestuurskundigen. Natuurlijk, een politieman handhaaft de wet, maar de manier waarop ligt niet helemaal vast. Elke keer maakt een individuele politiefunctionaris de afweging of iemand alleen maar aangesproken wordt, beboet of aangehouden. „Als een oude man op een bankje in het park ligt te slapen, dan is die in overtreding”, zegt de woordvoerder van Welten in een toelichting, „maar de kans dat we de man oppakken of beboeten is niet zo heel groot”.

Dezelfde terughoudendheid is zichtbaar bij het handhaven van de Vreemdelingenwet. De Nederlandse politie treedt op tegen illegale criminelen en arresteert ook illegalen die min of meer toevallig opduiken. De politie maakt echter geen jacht op illegalen, hoewel agenten wel globaal weten waar die zich kunnen bevinden. Het verschil met het boerkaverbod is, dat Welten nu al bij voorbaat zegt dat hij dat niet gaat handhaven.

De praktijk rond illegalen kan overigens veranderen, als het voornemen van het kabinet om illegale vreemdelingen actief te laten opsporen, wordt uitgevoerd. Dat laatste ligt overigens zeer gevoelig in het Amsterdamse korps: in de Tweede Wereldoorlog haalden politiemensen Joden uit hun huis. Voormalig politiebaas Joop van Riessen zei onlangs in deze krant dat agenten zouden hebben geweigerd illegalen uit hun huis te halen, als indertijd niet voor het generaal pardon zou zijn gekozen.

In dergelijke conflicten tussen Amsterdam en politiek Den Haag delft een weerspannige korpschef altijd het onderspit, zeggen bestuurskundigen. Welten kan ook voor het niet handhaven van het aangekondigde boerkaverbod worden ontslagen. Veel maakt dat niet uit. Welten vertrekt hoe dan ook dit jaar als korpschef.