Palestijnse vrouw wordt na haar dood symbool

De dood van een Palestijnse vrouw, na het inademen van traangas bij een betoging, is nu inzet van felle polemiek. Getuigenissen van naasten.

De foto met haar bedrukte gezicht hangt overal in de straten van het Palestijnse plaatsje Bil’in, op de bezette Westelijke Jordaanoever. Alles in Bil’in herinnert aan de 36-jarige Jawaher Abu Rahmah, die dit weekeinde overleed nadat ze vrijdag tijdens de wekelijkse demonstratie in haar woonplaats onwel was geworden. In het huis van de familie Abu Rahmah loopt het condoleancebezoek af en aan.

Niemand in Israël en op de Westelijke Jordaanoever is de symboliek ontgaan van de dood van Abu Rahmah. Haar broer Bassem overleed in 2009 toen hij, ook tijdens een demonstratie, geraakt werd door een traangasgranaat. Een andere broer, Ashraf Abu Rahmah, kreeg bekendheid toen in 2008 beelden opdoken die toonden hoe hij van dichtbij met een rubberkogel in de voet werd geschoten.

Ook de heftige ontkenning van het Israëlische leger dat de vrouw door het inhaleren van traangas om het leven kan zijn gekomen, heeft haar in een paar dagen tot een symbool gemaakt van Palestijns verzet. Israëlische legerbronnen trokken vanaf het begin de omstandigheden rond haar dood in twijfel. Dit leidde tot woedende reacties van Palestijnse zijde en kritische Israëlische bloggers, die ooggetuigenverslagen en medische bewijzen publiceerden die de claims van het leger weerlegden.

Ahmad Abu Rahmah wijst naar een muurtje, een centimeter of dertig hoog, dat uitkijkt op een vallei. „Hier stond mijn zus vorige week vrijdag met mijn moeder”, zegt hij. Op deze plek hielden de inwoners van Bil’in, zoals elke week, met Israëlische en internationale actievoerders een demonstratie tegen de afscheidingsbarrière die de bewoners van Bil’in afsnijdt van een groot deel van hun land. Het Israëlische Hooggerechtshof oordeelde in 2007 dat de loop van de barrière verlegd moet worden, maar aan die uitspraak is geen gehoor gegeven.

Israëlische soldaten stonden een paar honderd meter verderop, waar het hek door het Palestijnse land loopt. „Jawaher en mijn moeder stonden hier te kijken. Er werd met traangas geschoten door de soldaten, misschien gericht op jongens die voor haar in het veld liepen.” Volgens Abu Rahmah werd zijn zus onwel toen het leger de demonstranten met traangasgranaten beschoot. Er ontstond een wolk van gas, die ook Jawaher bereikte. Zij liep terug naar haar huis, een meter of honderd verderop. Onderweg viel ze flauw, ze kreeg schuim op haar mond. Samir Abu Rahmah, een andere broer, zegt: „Ik was thuis toen werd gezegd dat Jawaher onwel was geworden. Toen ik haar zag, vond ik haar terwijl ze aan het overgeven was. Ze zei dat ze geen adem kreeg door het traangas.” Een ambulance bracht haar naar het ziekenhuis in Ramallah, waar ze zaterdag overleed.

In de dagen na haar dood kwam een zelfs voor Israëlische begrippen ongekend mediaoffensief op gang. Het Israëlische leger voedde dit middels anonieme woordvoerders. Een auteur van het regeringsgezinde Israëlische blog The Muqata schreef drie dagen geleden dat hij (of zij) en „een exclusieve groep bloggers” uitgenodigd waren om de versie van het Israëlische leger te horen. Ook journalisten van de grote Israëlische kranten werden ingelicht.

Enkele bloggers schreven hierna dat de vrouw astma had, en in een slechte gezondheid verkeerde. Het persbureau van de Israëlische regering verspreidde verder bovendien via Twitter het bericht dat de vrouw „kennelijk” aan kanker was overleden. De Israëlische kranten schreven een dag later dat er vraagtekens waren rond de dood van Abu Rahmah. Zo zouden er verschillende verhalen zijn over de plek waar de vrouw zich bevond, de tijden van de ziekenhuisopname zouden niet kloppen.

Sinds gisteren maakt het leger, volgens de krant Ha’aretz, „terugtrekkende bewegingen”. Niet langer wordt gezegd dat Abu Rahmah aan kanker of astma leed. Een woordvoerder van het leger zegt: „We zijn bezig met een onderzoek, dat moet uitwijzen wat de doodsoorzaak kan zijn. De samenwerking met de Palestijnse instanties is slecht verlopen, en er zijn onopgehelderde vragen rond haar dood.”

De familie van Abu Rahmah zegt dat ze niet chronisch ziek was, laat staan dat ze kanker had. Samir Abu Rahmah: „Ze heeft donderdag nog gewoon gewerkt, er was niets vreemds aan haar.” Volgens Samir is het traangastype CS, in tegenstelling tot wat het Israëlische leger zegt, wel degelijk levensgevaarlijk. „Het heeft mijn zus gedood. We hebben door de wekelijkse traangasbeschietingen een onevenredig aantal miskramen in het dorp, dat duidt erop dat het spul niet gezond is.”