Hoe kan het dat je aanvoelt als iemand naar je staart?

Daan van der Hoek uit Tilburg vraagt zich af: „Hoe kan het dat je kunt voelen wanneer iemand achter je staat en in jouw richting kijkt? Zonder dat je zelf hebt gekeken en zonder dat er sprake was van fysiek contact?”

Er wordt niet in je aura geprikt. Er is niemand die je ‘eigenruimte’ kaapt. Een verklaring waarom je voelt dat iemand naar je kijkt, terwijl je diegene nog niet hebt gezien is lastig te geven, vertelt Hans van de Braak. Hij is universitair hoofddocent evolutionaire psychologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. „Vanuit de evolutie gezien betekent het aanstaren, de gefixeerde blik, gevaar. Een roofdier dat je langdurig aankijkt wil jou als diner verorberen.”

Er zijn dan ook mechanismen in ons brein die ons waakzaam maken voor aanstaren. Vooral de amygdala is hier attent op, een klein stukje hersenweefsel in de diepte van de temporaalkwabben. Als je voelt dat iemand je aanstaart word je alerter, kun je gaan transpireren en je hart gaat sneller kloppen.

Dat alert zijn heeft ook tegenwoordig nog een functie, zegt Van de Braak. Om waakzaam te zijn voor een mogelijke belager of verkrachter. „Je ziet ook dat mensen met slechte ervaringen in het verleden een actievere amygdala hebben. In bepaalde situaties heeft iedereen dat, bijvoorbeeld als je bij een pinautomaat staat.”

Van de Braak denkt overigens dat als je het voorgevoel hebt dat iemand je aanstaart, je hem meestal al ergens hebt gezien, onbewust. In je ooghoek of ergens in de verte.

Victor Lamme, hersenonderzoeker bij de afdeling Psychologie van de Universiteit van Amsterdam wil niet helemaal uitsluiten dat er een parapsychologische verklaring is. Het is een controversieel onderwerp, zegt hij. „Er zijn verschillende experimenten gedaan, maar die kunnen allemaal niet hard maken of mensen het nu kunnen aanvoelen of niet”.

Een paar jaar terug werd deze vraag al eens gesteld in deze rubriek: toen werd verwezen naar een experiment dat Nemo deed met het fenomeen ogen in je rug. Lamme: „Er is ook een experiment waarbij mensen afwisselend vrolijke en gruwelijke plaatjes met verminkte lichamen te zien kregen. Mensen konden vaak aanvoelen of er een akelig plaatje kwam.” Maar ook dit experiment is niet echt hard te krijgen.

„Vaak speelt ook mee dat áls je merkt dat iemand je aankijkt, het je dan bijblijft. De keren dat je ook omkeek maar niemand zag staren vergeet je. Je onthoudt de keren dat je gelijk hebt, terwijl je misschien net zo vaak voor niets omkijkt”.

Jessica van Geel