Familieheiligen in gloeiend heet gestookte kamers

A man walks by the sculpture of a watermelon in the snow-covered Belgrade fortress of Kalemegdan December 27, 2010. REUTERS/Marko Djurica (SERBIA - Tags: ENVIRONMENT) REUTERS

De man die in de grootste winkelstraat van Belgrado op een grill kastanjes poft, is verkleed als kerstman. Maar uit alles spreekt dat hij die Kersttraditie eigenlijk maar onzin vindt. De muts boven het rode, glanzende jasje is grijsgebreid handwerk. In plaats van een baard bungelt er een sigaret voor zijn kin. Als ik hem zie ben ik bang dat de hete as op de synthetische stof van zijn kerstmanpak zal vallen en hij het lot van zijn kastanjes achterna gaat.

Serviërs zijn niet zo gevoelig voor westerse Kerstgewoontes. De Servische orthodoxe kerk ging in de zestiende eeuw niet mee in de overschakeling naar de Gregoriaanse kalender. Daarom is het hier vanavond Kerstavond. En de jaarwisseling is volgens de kerk pas op 14 januari, ook al viert iedereen het met veel grotere feesten op 31 december.

„Gelukkige alle feestdagen!” zegt een vriendin consequent ergens in december, om verwarring over de te gebruiken kalender voor te zijn. Een ander wenst me een ‘zalige nep-Kerst’.

De staat doet aan alles een beetje mee. Op 31 december zijn voor het parlementsgebouw concerten voor iedereen. Op de 14de is er meestal ook wat vuurwerk. De scholen beginnen gemakshalve pas op 17 januari weer.

Serviërs houden namelijk wel erg van feestdagen. En daarbij lijkt het weinig uit te maken of het door de communisten ingevoerde tradities zijn, zoals 1 mei, de Dag van de Arbeid, of de viering van familieheiligen, slava’s, iets waar veel gezinnen met overgave aan doen.

Twee kalenders, twee keer zo veel redenen om niet te werken en in een gloeiend heet gestookte kamer bij elkaar te kruipen met veel eten en drank.

In plaats van kerstbomen worden nu in Belgrado in de buurt van markten samengebonden, gedroogde takken met eikenbladeren verkocht, soms versierd met korenaren en droogbloemen. De bos (badnjak) hoort tijdens het kerstmaal onder de tafel te liggen en moet de volgende ochtend in de kachel worden verbrand.

In de binnenstad met stadsverwarming steken ze de dagen na Kerst uit de vuilnisbakken.

De belangrijkste bijdrage aan het lome en knusse decembergevoel komt van een aantal belangrijke slava’s. Veel families hebben patroonheiligen die tussen eind oktober en eind januari hun naamdag hebben. De officieuze aftrap van het slavaseizoen is op 27 oktober, met de viering van Sveta Petka. Daarna volgt in november Arandjelovdan, en in december natuurlijk de heilige Nikolaas.

Voor veel gezinnen is hun slava het sociale hoogtepunt van het jaar. Vrouwen staan dagenlang in de keuken om traditionele gerechten te maken. Op de eerste dag van de viering komt familie langs en blijft eten. Op dag twee volgen meestal vrienden. De derde dag is, als er echt werk van is gemaakt, voor de buren. Dagbladen maken in de winter overzichtjes van de gemiddelde uitgaven aan een slava. Het meeste geld gaat naar het vlees, al snel een half maandsalaris.

De eerste keer kwam ik met lege handen. Een fout, bleek na voorzichtig navragen.

Geëigende slavacadeaus zijn rode wijn, suiker, koffie of bloemen. De suiker tegenwoordig graag in klontjes en de koffie eventueel in een iets chiquere verpakking. Met die wetenschap vallen opeens de aanbiedingen in de supermarkt op. Drie lokale koffiemerken stunten tegelijk met een koffie plus gratis kop en schotel aanbieding.

Door de slava’s lijkt december twee keer zo lang te duren. Families hebben een slava, dorpen hebben een slava, Belgrado heeft een slava (Spasovdan), veertig dagen na Pasen. Nostalgische communisten en jongeren hebben, om de draak te steken met de religieuze slava’s, 29 november geclaimd voor ‘Titovdan’, een slava om de vroegere partijleider Tito te vieren

„Kies ook een slava”, suggereert Vesna, een architecte. „Je krijgt er een vrije dag voor.”

Marloes de Koning

Dit is het negende deel van een serie over correspondenten over hun winter