En nu de zaak eens lekker opschudden

Eerst het goede nieuws. De financiële positie van uw pensioenfonds is enorm verbeterd. Met dank aan de stijgende rente. De opgelopen rente heeft op het eerste gezicht een negatief effect: aanzienlijke verliezen op de beleggingen in obligaties. Als de rente stijgt, daalt de koers van de obligaties. Deze categorie beleggingen is de helft van de totale bezittingen van de pensioenwereld van 831 miljard euro (per eind september 2010).

Maar de rentestijging verlaagt ook de waarde van alle toekomstige verplichtingen. Een stijgende rente betekent dat pensioenfondsen uitzicht hebben op hogere toekomstige rendementen en daarom met lagere verplichtingen mogen rekenen. Dat voordeel overstijgt de verliezen op de obligatiebeleggingen.

Je ziet het terug in de stijgende verhouding tussen de beleggingen en verplichtingen, de zogeheten dekkingsgraad. Dat is de vuistregel voor hun financiële positie. Pensioenfondsen moeten wettelijk minimaal 105 procent dekkingsgraad hebben: beleggingen van 1,05 euro voor elke euro toegezegd pensioen. De pensioenthermometer die adviesbureau Hewitt dagelijks publiceert voor een gemiddeld pensioenfonds, stond op 31 december 2010 op precies 105 procent. Voor het eerst sinds de lente.

En het slechte nieuws? Uw pensioen wordt nu niet in één klap uitgehold, doordat de rechten verlaagd worden om de verslechterde financiële positie van het fonds te redden. De koopkracht van uw pensioen wordt domweg langzaam uitgehold, doordat de rechten niet stijgen met lonen of prijzen.

Maar 2011 brengt eerst drie andere trends. De eerste is gemak: het pensioenregister op internet (www.mijnpensioenoverzicht.nl). Twee: het startschot van de overrompelende vergrijzing. De naoorlogse geboortegolf-generatie gaat met pensioen. De vergrijzing is de best voorspelde trend in decennia. De boekenplanken in politiek Den Haag puilen uit van rapporten en adviezen. Maar de regering heeft het voor de hand liggende antwoord uitgesteld tot 2020. Dan pas wordt de AOW-leeftijd met een jaar verhoogd naar 66.

De derde trend: opschudding bij de pensioenen. Werkgevers en vakbonden praten over de invoering van nieuwe pensioencontracten met aanzienlijk meer eigen risico voor werknemers en ouderen. De inhoud van de contracten is nog onduidelijk, maar de uitkomsten van de grillige financiële markten komen straks geheel of gedeeltelijk expliciet voor uw rekening.

Drie succesfactoren zullen helpen bij de invoering van de nieuwe contracten. Een: de contracten moeten duidelijker en simpeler. Twee: wie dat wil, moet zelf een rol krijgen, bijvoorbeeld bij het beleggen van zijn pensioengeld. Drie: om de breuk met de hardnekkige pensioencrisis van de afgelopen tien jaar te onderstrepen treden de zittende fondsbestuurders en masse af.

MENNO TAMMINGA